Οι διώξεις και οι βασανισμοί που γνώρισαν τα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ στα χρόνια 1936-1940 ήταν πρωτοφανή στη μέχρι τότε διαδρομή του Κόμματός μας. Σύμφωνα με μελετητές της περιόδου: «Σε 45.000 υπολογίζονται οι κομμουνιστές, μέλη και οπαδοί του ΚΚΕ, που πιάστηκαν και σε 2.000 περίπου οι μόνιμοι κρατούμενοι και εξόριστοι -- 630 στην Ακροναυπλία, 220 στην Ανάφη, 230 στον Αϊ-Στράτη, 170 στην Αίγινα και την Κέρκυρα, 130 στη Φολέγανδρο, 500 στην Τρίπολη και σε άλλες φυλακές, 17 στο Ασβεστοχώρι, 50 στην Ιο, 50 στην Αμοργό και την Πύλο, διάφορες μικροομάδες στα σανατόρια της Αθήνας, της Πάτρας, της Κατερίνης κλπ.».¹

Στο ίδιο ΔΟΚΙΜΙΟ διαβάζουμε και τα εξής:

«Ως προς τις συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων της περιόδου αυτής, είναι χαρακτηριστικό ότι "από τις στερήσεις πέθαναν 64 (εις Αγιον Ευστράτιον 40, εις Ακροναυπλίαν 13, εις Φολέγανδρον 4, και εις άλλας ξερονήσους 7). Υπέστησαν διασάλευσιν των φρενών από τας κακουχίας και τα βασανιστήρια, 11 εις Ακροναυπλίαν και 5 εις Αγιον Ευστράτιον, και εις άλλους τόπους φυλακίσεως και εξορίας 100 άτομα, ενώ ησθένησαν βαρύτατα εξ άλλων νόσων 500 και πλέον άτομα"».² Στις φυλακές της Κέρκυρας πέθανε μετά από απάνθρωπα βασανιστήρια ο γραμματέας της ΟΚΝΕ Χρήστος Μαλτέζος.

Στα χρόνια της τεταρτοαυγουστιανής δικτατορίας βασανίστηκαν περισσότερα από 80.000 άτομα, με σκοπό να υπογράψουν «δήλωση μετανοίας».

Το μεγαλύτερο πλήγμα που δέχτηκε το ΚΚΕ ήταν ότι η δικτατορία μπόρεσε να δημιουργήσει την «Προσωρινή Διοίκηση», που εμφανιζόταν ως το καθοδηγητικό όργανο του Κόμματος και αποτελούνταν από στελέχη του που πέρασαν στην υπηρεσία του ταξικού εχθρού. Η «Προσωρινή Διοίκηση» εξέδιδε και εφημερίδα με τον τίτλο «Ριζοσπάστης», ενώ πέτυχε να παγιδεύσει για ένα διάστημα σειρά στελεχών και μελών του Κόμματος, όπως τους δεσμώτες της Ακροναυπλίας και τον Ν. Ζαχαριάδη, που νόμιζαν ότι αυτή πράγματι εκπροσωπούσε την καθοδήγηση του ΚΚΕ.

Μετά τη σύλληψη σχεδόν όλων των μελών της ΚΕ και του ΠΓ, καθώς και του Ν. Ζαχαριάδη, ομάδα στελεχών του Κόμματος, που δεν είχαν συλληφθεί, συγκρότησαν καθοδηγητικό κομματικό κέντρο, το οποίο έμεινε γνωστό ως «Παλιά Κεντρική Επιτροπή». Η «Παλιά ΚΕ», που διέθετε τυπογραφείο και εξέδιδε το «Ριζοσπάστη», καταγγέλθηκε τότε σαν «χαφιέδικη σφηκοφωλιά», γιατί η Ασφάλεια παρουσίαζε δήθεν σαν δικούς της πράκτορες μια σειρά στελέχη που ανήκαν σ' αυτήν και επειδή δεν υιοθέτησε το πρώτο ανοιχτό γράμμα του Νίκου Ζαχαριάδη για τον πόλεμο του 1940. Αργότερα έγινε αποδεκτό από το Κόμμα ότι αποτελούνταν από τίμιους ανθρώπους, πιστούς στο ΚΚΕ.

Η ύπαρξη δύο κέντρων δημιούργησε μεγάλη σύγχυση στις γραμμές του Κόμματος, καθώς και δυσπιστία. Είναι χαρακτηριστικό ότι η κυριότερη από τις οργανώσεις που δρούσαν στην παρανομία, η «Ανεξάρτητη Κομμουνιστική Οργάνωση Αθήνας», με καθοδηγητή τον Σπύρο Καλοδίκη, δρούσε αυτόνομα.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες βρήκε ο πόλεμος το ΚΚΕ. Σε αυτές τις συνθήκες γράφτηκαν και τα τρία γράμματα του Νίκου Ζαχαριάδη.

Στους πολλούς είναι γνωστό το ένα (το πρώτο) από τα τρία συνολικά γράμματα που έγραψε ο Νίκος Ζαχαριάδης για τη στάση του ΚΚΕ απέναντι στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940.

Το γεγονός ότι ο Ν. Ζαχαριάδης έγραψε τρία γράμματα για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, δεν είναι ασφαλώς τυχαίο. Το επέβαλαν συγκεκριμένοι λόγοι, οι οποίοι διευκρινίζονται αναλυτικά στα γράμματα και στο ιστορικό τους που παρατίθενται αμέσως παρακάτω.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΓΡΑΜΜΑ

Το γνωστό πρώτο ανοιχτό γράμμα³ του Ν. Ζαχαριάδη είναι το εξής:

«Προς το λαό της Ελλάδας

Ο φασισμός του Μουσσολίνι χτύπησε την Ελλάδα πισώπλατα, δολοφονικά και ξετσίπωτα με σκοπό να την υποδουλώσει και εξανδραποδίσει. Σήμερα όλοι οι έλληνες παλαίβουμε για τη λευτεριά, την τιμή, την εθνική μας ανεξαρτησία. Η πάλη θα είναι πολύ δύσκολη και πολύ σκληρή. Μα ένα έθνος που θέλει να ζήσει πρέπει να παλεύει, αψηφώντας τους κινδύνους και τις θυσίες. Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, ενάντια στο φασισμό του Μουσσολίνι. Δίπλα στο κύριο μέτωπο και Ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ, ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ.

Κάθε πράκτορας του φασισμού πρέπει να εξοντωθεί αλύπητα. Στον πόλεμο αυτό που τον διευθύνει η κυβέρνηση Μεταξά, όλοι μας πρέπει να δόσουμε όλες μας τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. Επαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα, πρέπει να είναι και θα είναι, μια καινούργια Ελλάδα της δουλιάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ' ένα πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό.

Ολοι στον αγώνα, ο καθένας στη θέση του και η νίκη θάναι νίκη της Ελλάδας και του λαού της. Οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου στέκουν στο πλευρό μας.

Αθήνα 31 του Οκτώβρη 1940

Νίκος Ζαχαριάδης

Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ».

Στο «Ριζοσπάστη» της 28ης Οκτώβρη 1945, με τον τίτλο «Από τα μπουντρούμια της Ασφάλειας», δημοσιεύτηκε το παρακάτω σημείωμα:

«Το γράμμα του σ. Ζαχαριάδη για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο έχει και την προϊστορία του. Στις αρχές του 1940 ο Μανιαδιάκης μετέφερε τον σ. Ζαχαριάδη απ' την Κέρκυρα στη Γενική Ασφάλεια της Αθήνας, τόσο γιατί νόμιζε ότι έτσι θα κλόνιζε πιο εύκολα τους φυλακισμένους στην απομόνωση της Κέρκυρας όσο και για να τον έχει και να παρακολουθεί τις κινήσεις του από πιο κοντά. Το Σεπτέμβρη του 1940 ο Μανιαδάκης έδωσε, δήθεν εν αγνοία του, τη δυνατότητα στο σ. Ζαχαριάδη να επικοινωνήσει με την "Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ". Στη διοίκηση αυτή βρισκότανε και ο Γιάννης Μιχαηλίδης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ από παλιά και που είχε φύγει απ' την Κέρκυρα με δήλωση. Τη δήλωση αυτή την έκανε με εντολή των σ.σ. Ζαχαριάδη, Παρτσαλίδη και του Νεφελούδη για να βρει και να ξεσκεπάσει το χαφιέ Δαμιανό Μάθεση που λυμαινότανε το Κόμμα. Μα και ο Γιάννης Μιχαηλίδης πρόδωσε την αποστολή που τούχε ανατεθεί και έγινε κι αυτός όργανο του Μανιαδάκη. Αυτόν, λοιπόν, θέλησε να χρησιμοποιήσει τώρα ο Μανιαδάκης για να "ψωνίσει" το σ. Ζαχαριάδη, που τον κρατούσε σε απομόνωση στα κρατητήρια της Γενικής Ασφάλειας. Ο Μανιαδάκης έδωσε έτσι τη δυνατότητα στο Μιχαηλίδη με δήθεν συμπαθούντες αστυφύλακες να συνδεθεί με το σ. Ζαχαριάδη.

Ο σ. Ζαχαριάδης απ' την πρώτη στιγμή ζήτησε τα έντυπα της "Προσωρινής Διοίκησης", είδε ότι διαστρεβλώνεται κατάφωρα φιλομεταξικά η κομματική γραμμή και αποφάσισε, ξέροντας ότι η όλη δουλειά βρίσκεται στα χέρια του Μανιαδάκη, να χρησιμοποιήσει τη μόνη δυνατότητα που υπήρχε για να δοθεί στο ΚΚΕ σωστή γραμμή. Ο σ. Ζαχαριάδης, παρά την επιμονή της "Προσωρινής Διοίκησης", δε σύστησε ποτέ στο Κόμμα να αναγνωρίσει την "Προσωρινή Διοίκηση" σαν τη μόνιμη καθοδήγηση του ΚΚΕ. Αρνήθηκε κατηγορηματικά να βοηθήσει οργανωτικά την "Προσωρινή Διοίκηση", συνδέοντάς τη με πρόσωπα κλπ., που ακόμα δεν είχαν πιαστεί και που αυτός γνώριζε. Παρά την επιμονή της "Προσωρινής Διοίκησης", ο σ. Ζαχαριάδης αρνήθηκε να τη συνδέσει με τον Γληνό, που τότε ήταν έξω και απέφευγε την "Προσωρινή Διοίκηση".

Ο σ. Ζαχαριάδης έστειλε απ' την αρχή στην "Προσωρινή Διοίκηση" ένα σχέδιο οργανωτικής απόφασης και πρότεινε στην "Προσωρινή Διοίκηση" να την δημοσιεύσει σα δική της απόφαση. Στο σχέδιο εκείνο λεγότανε ότι, επειδή ο χαφιεδισμός στο Κόμμα είχε σμπαραλιάσει την παλιά κομματική καθοδήγηση και απ' την πλευρά αυτή είχε δημιουργηθεί μια ανώμαλη κατάσταση στο ΚΚΕ, μέχρις ότου εγκατασταθεί μια νόμιμη καθοδήγηση στο Κόμμα θάπρεπε η κάθε τοπική κομματική οργάνωση ν' αποχτήσει οργανωτική αυτοτέλεια και ανεξαρτησία, να μην υπάγεται οργανωτικά σε καμιά κεντρική καθοδήγηση και να συνδέεται μ' αυτή μόνο πολιτικά, εφαρμόζοντας την πολιτική γραμμή που αυτή έδινε, μόνον εφόσον θα την θεωρούσε σωστή.

Η "Προσωρινή Διοίκηση" δε δημοσίευσε το σχέδιο αυτό. Οταν ο σ. Ζαχαριάδης επέμεινε, προφασίστηκε ότι το έχασε, ότι δεν το πήρε. Ο σ. Ζαχαριάδης έστειλε αντίγραφο, μα πάλι η "Προσωρινή Διοίκηση" έκανε τα ίδια. Ηταν ολοφάνερο τι παιχνίδι παιζότανε. Στο μεταξύ ο Μανιαδάκης έπαιζε και άλλο κόλπο. Επιασε μια μέρα 5-6 απ' τους μεγαλοδηλωσίες (Κλάρα, Σιτοκωνσταντίνου, Φλωκίδη κλπ.) και μαζί τους και τον Μιχαηλίδη που τον έβαλε στο κελί δίπλα στο σ. Ζαχαριάδη. Ο Μιχαηλίδης επικοινώνησε με το μορς με το σ. Ζαχαριάδη. Οταν ο Μιχαηλίδης δεν απάντησε σε ορισμένα συγκεκριμένα ερωτήματα του σ. Ζαχαριάδη, αυτός του είπε ανοιχτά ότι "λέρωσε τη φωλιά του" και πουλήθηκε στον Μανιαδάκη και σταμάτησε τη συνομιλία.

Οταν ο Μανιαδάκης κατάλαβε ότι τόσο με τη δημοσίευση του "ανοιχτού γράμματος" της 31/10/40 όσο και με τη "μηχανή" της επικοινωνίας η διχτατορία ζημίωνε και το ΚΚΕ κέρδιζε, σταμάτησε τη "μηχανή" και μετέφερε το σ. Ζαχαριάδη σε ειδικό κρατητήριο στο τμήμα αλλοδαπών (Ανωτάτη Εμπορική Σχολή) σε ολοκληρωτική απομόνωση, απ' όπου τον παρέδωσαν στην Γκεστάπο στις 20/5/41 που τον έστειλε την ίδια μέρα αεροπορικώς στη Γερμανία.

Οταν ο σ. Ζαχαριάδης στις αρχές του Νοέμβρη 1940 πείστηκε οριστικά ότι ο Γιάννης Μιχαηλίδης είχε προδώσει την αποστολή που του είχαν αναθέσει οι σύντροφοι της Κέρκυρας και ότι η χαφιεδική "Προσωρινή Διοίκηση" πλαστογραφούσε τη γραμμή του, (του σ. Ζαχαριάδη), ακόμα ότι η χρησιμοποίηση και αυτού του "Ριζοσπάστη" της χαφιεδικής διοίκησης για σωστή πολιτική διαφώτιση γινότανε πολύ δύσκολη ή και αδύνατη, τότε αποφάσισε να καταγγείλει ανοιχτά το χαφιεδισμό του Μιχαηλίδη και Σίας. Εδωσε λοιπόν το γράμμα αυτό (βλ. «Το 3ο ανοιχτό γράμμα του σ. Ν. Ζαχαριάδη»), γραμμένο σε πανί, στο φοιτητή Λιανόπουλο, που τότε κρατιόταν στη Γενική Ασφάλεια για να το μεταβιβάσει στους κομμουνιστές φοιτητές, που θα το τύπωναν και θα το κυκλοφορούσαν. Τα πράγματα δείξαν αργότερα ότι και ο Λιανόπουλος ήταν χαφιές».

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΓΡΑΜΜΑ

Είκοσι τέσσερις μέρες μετά το πρώτο γράμμα του, ο Ν. Ζαχαριάδης γράφει το δεύτερο ανοιχτό γράμμα του⁴, που έχει ως εξής:

«Προς το λαό της Ελλάδας

Ολόκληρος ο λαός της Ελλάδας ξεσηκώθηκε σαν ένας άνθρωπος και χάλασε τα σχέδια του φασισμού. Με το αίμα του ο λαός εξασφάλισε τη λευτεριά και την ανεξαρτησία του. Εξω απ' αυτά η Ελλάδα δεν έχει καμιά θέση στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο ανάμεσα στην Αγγλία και Ιταλία - Γερμανία. Αφού ο λαός μας υπερασπίσει αποτελεσματικά την ανεξαρτησία και την εθνική λευτεριά του, σήμερα ένα μονάχα πράμα θέλει: Ειρήνη και ουδετερότητα με τούτους τους όρους: 1) Να ξανάρθουν τα πράγματα όπως ήταν στις 28 Οχτώβρη 1940 δίχως καμιά εδαφική - οικονομική - πολιτική ζημιά σε βάρος της Ελλάδας. 2) Οι πολεμικές δυνάμεις της Αγγλίας να φύγουν όλες απ' τα χώματα και τα νερά της Ελλάδας. Με βάση τους δύο αυτούς όρους να ζητήσουμε αμέσως απ' την κυβέρνηση της ΕΣΣΔ να μεσολαβήσει για να γίνει ελληνοϊταλική ειρήνη. Αυτό είναι σήμερα το μοναδικό εθνικολαϊκό συμφέρον. Και η πράξη έχει αποδείξει ότι μόνον η ΕΣΣΔ σήμερα έδωσε την ειρήνη και ουδετερότητα της Γιουγκοσλαβίας - Βουλγαρίας - Τουρκίας.

26 του Νοέμβρη 1940

Ν. ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ

Υ.Γ. Είμαστε υποχρεωμένοι να ζητήσουμε ειρήνη έντιμη και δίχως κυρώσεις και για να ξεκαθαρίσουμε άλλη μια φορά τόσο τον εθνικό - αμυντικό - απελευθερωτικό χαρακτήρα του πολέμου που κάνουμε, όσο και ότι είμαστε ξένοι προς τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο που κάνουν οι πλουτοκρατικές μεγάλες δυνάμεις. Αν σήμερα δε δουλέψουμε για μια έντιμη ειρήνη, ο πόλεμος θα χάσει για μας τον εθνικό αμυντικό χαραχτήρα του, θα γίνει καταχτητικός και τότε θα έχει αντίθετο το λαό».

Το γράμμα αυτό δεν είδε το φως της δημοσιότητας παρά μόνο την 9η Μάρτη 1947, που η Γενική Ασφάλεια το έδωσε στον αθηναϊκό Τύπο και δημοσιεύτηκε σε όλες τις αστικές εφημερίδες. Μέχρι τότε παρέμενε τελείως άγνωστο.

Αμέσως μετά τη δημοσίευση από τη Γενική Ασφάλεια του δεύτερου γράμματος, ο Ν. Ζαχαριάδης γράφει στον «Ριζοσπάστη» της 11 Μάρτη 1947 το παρακάτω σημείωμα, με τα αρχικά Ν. Ζ.

«Αγαπητέ Ρίζο

Η Γενική Ασφάλεια αποφάσισε, επιτέλους (!), να δημοσιεύσει από το αρχείο της το δεύτερο γράμμα μου. Και, φυσικά από "κακή συνήθεια" που της κατάντησε δεύτερη φύση, δεν μπορεί κι εδώ, όπως και στο πρώτο γράμμα μου, ν' αποφύγει τις πλαστογραφήσεις και παραποιήσεις. Οπως είναι κιόλας γνωστό, στο πρώτο γράμμα μου είχε κολλήσει, πλαστογραφώντας το, την επικεφαλίδα: "Προς τον κ. Μανιαδάκη κλπ." πράγμα που εγώ δεν είχα γράψει. Κάτι σχετικό γίνεται και με το δεύτερο γράμμα. Το γράμμα αυτό δεν το έστειλα εγώ στον Μεταξά. Το απηύθυνα τότε στην "Προσωρινή Διοίκηση" του ΚΚΕ για να το στείλει αυτή. Φυσικά η "Προσωρινή Διοίκηση" του ΚΚΕ δεν τόστειλε γιατί "δε συμφωνούσε" με τη γραμμή που έβαζα. Και δε συμφωνούσε γιατί ήταν κατασκεύασμα και όργανο του Μανιαδάκη. Μάλιστα τότε οι Μανιαδάκης - Παξινός - Χαραλαμπίδης έβαλαν το "θεωρητικό" της "Προσωρινής Διοίκησης" Τυρίμο και μου έγραψε μια μακρόσυρτη απάντηση για να δικαιολογήσει και θεμελιώσει "θεωρητικά" την άρνηση αυτή της "Προσωρινής Διοίκησης". Εννοείται πως ο Τυρίμος δε μου παρουσιάστηκε με το όνομά του, μα αυτός ήταν ο δράστης της απάντησης εκείνης. Η απάντηση εκείνη ξεσκέπαζε τελειωτικά το χαφιεδικό ρόλο της "Προσωρινής Διοίκησης". Και ένας λόγος που το δεύτερο γράμμα τόστειλα στην "Προσωρινή Διοίκηση" ήταν ακριβώς αυτός. Ηθελα να τους αναγκάσω να πάρουν ανοιχτή θέση για να ξεσκεπαστούν. Αυτό το δεύτερο και έγινε.

Η διχτατορία, τότε, δεν τόλμησε να δημοσιεύσει το "προδοτικό" εκείνο γράμμα και να με στείλει παράλληλα στο στρατοδικείο αφού με κρατούσε στα χέρια της και μια και επρόκειτο για πράξη "εσχάτης προδοσίας". Και δεν τάκανε όλα αυτά η διχτατορία τότε γιατί καταλάβαινε ότι η γραμμή που έβαζε το δεύτερο γράμμα ήταν μια εθνική - πατριωτική γραμμή, που κάλυπτε πέρα για πέρα τα εθνικά συμφέροντα και ανταποκρινόταν στη θέληση του λαού.

Οι τεταρτοαυγουστιανοί απ' τη Γενική Ασφάλεια, με εντολή της κυβέρνησης δημοσιεύουν τώρα, ύστερα από εξήμισυ χρόνια, το γράμμα εκείνο, νομίζοντας πως έτσι θα ενισχύσουν κάπως τη σάπια προσφυγή τους στον ΟΕΕ. Θέλουν να δείξουν κυρίως στους Αγγλοσάξωνες αφέντες τους ότι ήσαν πάντα λακέδες τους και ότι το ΚΚΕ και τότε πάλευε ενάντια σε οποιαδήποτε ιμπεριαλιστική υποδούλωση της Ελλάδας, ενάντια στον εγγλέζικο ιμπεριαλισμό και για την εθνική ανεξαρτησία, όπως αγωνίζεται και σήμερα. Φυσικά, όπως τότε έτσι και τώρα, αυτό ήταν και είναι για το ΚΚΕ η πιο εθνική - πατριωτική αποστολή και η πιο μεγάλη τιμή. Δείχνει ακόμα αυτό την αδιάσπαστη συνέπεια και συνέχεια που έχει η αντιιμπεριαλιστική και λαϊκή πολιτική του Κόμματός μας.

Οταν η "Προσωρινή Διοίκηση" αρνήθηκε να δημοσιεύσει το δεύτερο γράμμα, αναγκάστηκα να αποτανθώ τότε με δικό μου μέσο που προσπάθησα να βρω μέσα από τα μπουντρούμια της Γενικής Ασφάλειας, μόνος μου και απευθείας, προς το Κόμμα και προς το λαό. Και έδωσα άλλο γράμμα - το τρίτο αυτό - στον Λιανόπουλο. Εκεί έβαζα τη γραμμή του δεύτερου γράμματος και ξεσκέπαζα τη χαφιέδικη "Προσωρινή Διοίκηση". Ομως και ο Λιανόπουλος που πήρε το τρίτο αυτό γράμμα, αποδείχτηκε προδότης του αγώνα μας. Ετσι ούτε αυτό έφτασε έγκαιρα στον προορισμό του.

Τώρα η Γενική Ασφάλεια, δημοσιεύοντας το δεύτερο γράμμα μου προσφέρει, άθελά της βέβαια, υπηρεσίες στο ΚΚΕ που τόσο μισεί. Μια απ' αυτές είναι και το ότι ομολογεί έτσι ανοιχτά πως η "Προσωρινή Διοίκηση" ήταν κατασκεύασμά της. Αυτό θα βοηθήσει ορισμένους να ξεκαθαρίσουν κάποιες συγχύσεις που ακόμα τους μπέρδευαν.

Η δημοσίευση του δεύτερου γράμματος πρέπει ακόμα να δώσει αφορμή σε μερικούς που πήραν μέρος "καλή τη πίστει", όπως λεν, στην κίνηση της "Προσωρινής Διοίκησης", να διασαφηνίσουν τη θέση τους και το ρόλο τους τόσο γενικά όσο και ειδικότερα γύρω απ' το δεύτερο γράμμα. Ασφαλώς η Γενική Ασφάλεια και τα όργανά της που, όπως στον καιρό του Μανιαδάκη, διευθύνουν και τώρα προσωπικά την αντικομμουνιστική δουλιά της, αποβλέπουν ακόμα στο να δόσουν "όπλα" και στους διάφορους συνεργάτες τους, "αντιπολιτευόμενους του ΚΚΕ" και τροτσκιστές ενάντια στο Κόμμα μας. Συμφωνάμε απόλυτα με την πρόθεσή της αυτή και θα την παρακαλούσαμε να συνεχίσει και να δημοσιεύσει και τα άλλα "ντοκουμέντα" μας που κρατά στα χέρια της και που τα πήρε χάρη στην "Προσωρινή Διοίκηση", τον Λιανόπουλο είτε άλλους πράκτορές της.

Αθήνα, 9 του Μάρτη 1947».

Είχαν περάσει δυόμισι ακριβώς μήνες από τότε που δόθηκε στη δημοσιότητα το πρώτο γράμμα και 50 μέρες από τη συγγραφή του δεύτερου, οπότε ο Ν. Ζαχαριάδης παρέδωσε στο φοιτητή Λιανόπουλο το τρίτο ανοιχτό γράμμα του.

Αυτό το τρίτο γράμμα δημοσιεύτηκε τελικά στην ΚΟΜΕΠ της Κατοχής (Ιούνης 1942, τεύχος 2) ως το 2ο γράμμα του Νίκου Ζαχαριάδη, αφού η καθοδήγηση του Κόμματος δε γνώριζε τότε την ύπαρξη του δεύτερου γράμματος, άρα δε γνώριζε και ότι αυτό ήταν το τρίτο.

ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΓΡΑΜΜΑ

«Προς την κομμουνιστική φοιτητική οργάνωση (ΚΚΕ και ΟΚΝΕ).

Αγαπητοί σύντροφοι,

Εχω για σας μια παράκληση: Να τυπώστε, μοιράστε, τοιχοκολλήστε στην Αθήνα - Πειραιά - Θεσσαλονίκη, αν είναι μπορετό σ' όλη τη χώρα και στο μέτωπο, το παρακάτω γράμμα μου. Κρατάτε ψηλά τη σημαία του ΚΚΕ και συνεχίστε με πιο μεγάλη ορμή την πολιτική και οργανωτική σας δουλιά.

Ζήτω το ΚΚΕ και η Κομμουνιστική Διεθνής.

Αθήνα, 15 Γενάρη 1941.

Ν. Ζαχαριάδης

ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗ ΚΑΙ ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

ΤΟΥ ΚΚΕ (ΕΤΚΔ) ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΚΝΕ (ΕΤΚΔΝ)

Το γράμμα αυτό το γράφω, γιατί παρουσιάστηκε μια βασική ριζική διαφωνία μου με την "Προσωρινή Διοίκηση" που παρουσιάζεται σαν εκπρόσωπος του ΚΚΕ από το Σεπτέμβρη του 1940. Είχα δεχτεί την πολιτική μόνο συνεργασία με την "Προσωρινή Διοίκηση" (παρά τους σοβαρούς δισταγμούς μου) γιατί είχα εμπιστευθεί σ' έναν παλιό σύντροφο να καθαρίσει το ΚΚΕ από τη χαφιέδικη σφηκοφωλιά του Μάθεση - Παπαγιάννη.

Από την πρώτη στιγμή είχα παρατηρήσει σοβαρά λάθη στην πολιτική γραμμή της "Προσωρινής Διοίκησης", που αυτή, παρά τις υποδείξεις μου, αρνήθηκε να τα διορθώσει όπως δε δέχτηκε και άλλες υποδείξεις μου. Η βασική όμως διαφωνία μας, που θ' αναφέρω πιο κάτω, με αναγκάζει να μιλήσω ανοιχτά. Το γράμμα μου που δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες στις 2 Νοέμβρη 1940 αποβλέπει στα παρακάτω: 1) Nα δόσει έγκυρη ενιαία κατεύθυνση στους κομμουνιστές όλης της χώρας. 2) Να κινητοποιήσει το λαό στην αντιφασιστική εξόρμηση για την εθνική ανεξαρτησία και λευτεριά. 3) Να αποκαταστήσει στο εσωτερικό τις λαϊκές ελευθερίες, μια λαϊκή αντιπλουτοκρατική πολιτική. 4) Να κάμει τον πόλεμο εθνικό αντιφασιστικό, αντιιμπεριαλιστικό με βασικό και μοναδικό σκοπό την εξασφάλιση της εθνικής μας ανεξαρτησίας, της ειρήνης και ουδετερότητάς μας, έξω από το γενικό ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Αυτό θα μπορούσαμε να το επιτύχουμε μόνο μ' έναν ολόπλευρο προσανατολισμό στην ΕΣΣΔ και με μια πραγματική βαλκανική συνεργασία. Ο Μεταξάς από την πρώτη στιγμή έκαμε το αντίθετο, έκαμε πόλεμο φασιστικό, καταχτητικό πόλεμο. Ενώ, αφού διώξαμε τους ιταλούς από την Ελλάδα, βασική προσπάθειά μας έπρεπε να είναι να κάνουμε μια ξεχωριστή, έντιμη και δίχως παραχωρήσεις ελληνοϊταλική ειρήνη, πράγμα που μπορούσε να γίνει με τη μεσολάβηση της ΕΣΣΔ, η μοναρχοφασιστική διχτατορία συνέχισε τον πόλεμο για λογαριασμό όχι του λαού της Ελλάδας μα της πλουτοκρατίας και του αγγλικού ιμπεριαλισμού. Μετά το διώξιμο δε των ιταλών από την Ελλάδα, το αίμα των φαντάρων μας χύνεται άδικα, σήμερα δε ο εγγλέζικος ιμπεριαλισμός εισπράττει σε αίμα των παιδιών της Ελλάδας τους τόκους των κεφαλαίων που διέθεσε στα 1935-36 για την παλινόρθωση του Γεώργιου και την εγκαθίδρυση της μοναρχοφασιστικής διχτατορίας του Μεταξά. Αφού δε ο Μεταξάς αρνιέται να αποκαταστήσει τις ελευθερίες του λαού, να εξασφαλίσει την ειρήνη της Ελλάδας και κάνει πόλεμο καταχτητικό ιμπεριαλιστικό, που όλα του τα βάρη τα πληρώνει ο λαός, παραμένει (ο Μεταξάς) κύριος εχθρός του λαού και της χώρας. Η ανατροπή του είναι το πιο άμεσο και ζωτικό συμφέρον του λαού μας. Λαός και στρατός πρέπει να πάρουνε στα χέρια τους τη διαχείριση της χώρας και του πολέμου με σκοπό ειρήνη, εθνική ανεξαρτησία, εσωτερικό αντιφασιστικό λαϊκό καθεστώς, ολόπλευρη προσέγγιση προς την ΕΣΣΔ και βαλκανική συνεργασία με βάση την ειρηνική λύση των εσωβαλκανικών διαφορών. Ολες τις απόψεις μου αυτές τις ανέπτυξα σ' ένα ανοιχτό γράμμα κι ένα σχέδιο απόφασης που στις 22-11-1940 έστειλα στην "Προσωρινή Διοίκηση". Αυτή αρνήθηκε να δεχτεί και να δημοσιεύσει αναπτύσσοντας μια καθαρή σοσιαλπατριωτική επιχειρηματολογία που έχει αυτή τη βάση: Ο πόλεμος της Ελλάδας εναντίον της Ιταλίας στην Αλβανία είναι παρόμοιος με τον πόλεμο της ΕΣΣΔ - Φιλανδίας και ότι ο Μεταξάς είναι ο πρωτεργάτης στον παγκόσμιο αντιφασιστικό αγώνα. Η "Προσωρινή Διοίκηση" θέλει να υποδουλώσει ολοκληρωτικά το ΚΚΕ στη μοναρχοφασιστική διχτατορία αντί να οργανώσει την ανατροπή της. Ετσι η "Προσωρινή Διοίκηση" και το ανοιχτό γράμμα μου στις 2-11-1940 (που ακέραια την ευθύνη του την έχω εγώ μπροστά στο ΚΚΕ και στην ΚΔ) το καταντά ένα καθαρό σοσιαλπατριωτικό ντοκουμέντο και πάει να λερώσει την τιμή του ΚΚΕ. Αυτή είναι η διαφωνία μου και η στάση της "Προσωρινής Διοίκησης". Ετσι πίσω από τη στάση αυτή καθαρίζει ολότελα και τούτο: ότι η "Προσωρινή Διοίκηση" είναι δημιούργημα και όργανο του Μανιαδάκη και ότι ο Γιάννης Μιχαηλίδης, Ψηλός, Κατσανέβης, Κάμος πρόδοσε την εντολή που είχε να καθαρίσει το ΚΚΕ από τη σπείρα του Μάθεση, πουλήθηκε στη μοναρχοφασιστική διχτατορία. Υστερα από όλα αυτά η στάση όλων των μελών, στελεχών και οργανώσεων του ΚΚΕ και της ΟΚΝΕ μέσα στη χώρα και το μέτωπο πρέπει να είναι αυτή: Ο λαός της Ελλάδας υπερασπίζει στον πόλεμο αυτό μόνο την εθνική του ανεξαρτησία. Είναι ξένος ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο Αγγλίας - Γερμανίας και Σία. Θέλει χωριστή, έντιμη, άμεση ειρήνη με τη μεσολάβηση της ΕΣΣΔ. Αναγνωρίζει την αρχή της αυτοδιάθεσης μέχρις αποχωρισμού για όλους. Θέλει την ελευθερία του, τη δουλιά του, την επικράτηση της θέλησής του που του πνίγει ο Μεταξάς. Εξωτερική συμμαχία με την ΕΣΣΔ και αληθινή βαλκανική συνεννόηση. Οι λαοί και φαντάροι της Ελλάδας και Ιταλίας δεν είναι εχθροί μα αδέλφια και η συναδέλφωσή τους στο μέτωπο θα σταματήσει τον πόλεμο που κάνουν οι κεφαλαιοκράτες εκμεταλλευτές τους. Για να γίνουν όλα αυτά, λαός και στρατός πρέπει να ανατρέψουν τη μοναρχοφασιστική διχτατορία του Μεταξά που είναι ο κύριος και βασικός εχθρός τους και να εγκαθιδρύσουν τη λαϊκή αντιφασιστική κυβέρνηση. Για να μπορεί ένας λαός να κρατεί την εθνική λευτεριά, πρέπει να είναι και εσωτερικά λεύτερος. Λαός εσωτερικά σκλάβος δε θάναι άξιος να κρατήσει και την εθνική του ανεξαρτησία και κάθε νίκη του εσωτερικού του τυράννου θα δυναμώνει τη σκλαβιά του.

Αυτός είναι σήμερα ο δρόμος του ΚΚΕ. Κάθε μέλος - στέλεχος της οργάνωσης αυτή τη στιγμή πρέπει να μπάσει στις μάζες και οργανώνοντάς τες γύρω απ' αυτή να την επιβάλει νικηφόρα. Ακόμα μην ξεχνάτε ούτε στιγμή τους φυλακισμένους και εξορίστους μας. Στην Κέρκυρα κάθε στιγμή η ζωή των καλύτερων παιδιών μας, είναι σε άμεσο κίνδυνο από το μαχαίρι του Μεταξά και τις μπότες του Μουσσολίνι.

Εγώ είμαι γερός και καλά. Ολη μου η σκέψη και η καρδιά μου είναι στο Κόμμα, όπως και η ζωή μου είναι δοσμένη σ' αυτό.

Ζήτω το ΚΚΕ! Ζήτω η ΚΔ!

Αθήνα, κρατητήρια Γενικής Ασφάλειας

15-1-1941

Γεια χαρά

Ν. Ζαχαριάδης».

«Γιατί πράγματα που για τους Ελληνες φαντάρους, που έσπευδαν τραγουδώντας στα κέντρα επιστράτευσης, ήταν πολύ απλά, για τον ηγέτη ενός κόμματος - τμήματος της ΚΔ, και μάλιστα του ΚΚΕ, ήταν εξαιρετικά περίπλοκα. Πράγμα που αποδεικνύει άλλη μια φορά τους θανάσιμους κινδύνους κάθε εξάρτησης, απ' όπου και αν προέρχεται»⁶!

Το πρώτο που χρειάζεται να παρατηρήσει κανείς, είναι πως όσοι κάνουν λόγο για εξάρτηση του ΚΚΕ από την ΚΔ, εννοώντας πρωταρχικά τη Σοβιετική Ενωση, είναι σαν να μη γνωρίζουν ότι το ΚΚΕ προσχώρησε στην ΚΔ εθελοντικά και ότι με το ΚΚΣΕ το συνέδεαν αμοιβαίοι ιδεολογικοπολιτικοί δεσμοί, σφυρηλατημένοι στην κοινή δράση και στην κοινή θεωρία - εκφραστή των ενιαίων συμφερόντων της παγκόσμιας εργατικής τάξης. Δεσμοί, που ίσχυαν και ισχύουν με όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα, όπου Γης. Τον προλεταριακό διεθνισμό και την οργανωτική του έκφραση τρέμουν ο αστικός πολιτικός κόσμος και τα οικονομικά του στηρίγματα.

Το γεγονός ότι η Σοβιετική Ενωση και το ΚΚ, αναγνωρισμένα κατείχαν μεταξύ των ΚΚ την πρώτη θέση, λόγω του ρόλου που διαδραμάτιζαν, το θεωρούν εξάρτηση! Και σπεύδουν να μιλήσουν για ένα πολύ σύνθετο και πολύπλοκο πρόβλημα, όπως αυτό του πολέμου, με την ευκολία που θα το έκανε κάθε αστός πατριώτης.

Εξίσου κύριο στη συγκεκριμένη ώρα του πολέμου: Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος ήταν ένας κρίκος της αλυσίδας. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε ξεκινήσει πριν από ένα και πάνω χρόνο. Συνεπώς, το πρόβλημα είχε διεθνείς διαστάσεις και δεν ήταν μόνο θέμα της Ελλάδας και της Ιταλίας. Ηταν ποτέ δυνατό (και θα ήταν σωστό;) το ΚΚΕ να παραγνωρίσει αυτό το γεγονός και να αντιμετωπίσει μόνο του την παγκόσμια κατάσταση; Μπορούσε να κάνει λόγο μόνο για «τη χώρα του», τη στιγμή που καιγόταν όλος ο κόσμος; Επιπλέον: Τα ελληνικά αστικά κόμματα και η ίδια η 4η Αυγούστου, μόνοι τους αντιμετώπιζαν τον ελληνοϊταλικό πόλεμο; Οχι μόνο δεν τον αντιμετώπιζαν μόνοι τους, αλλά και συντονίζονταν με τους διεθνείς συμμάχους τους αστούς, πολύ καιρό πριν από το ξέσπασμα του πολέμου. Αρκετά, λοιπόν, με την υποκρισία και τις συκοφαντίες κατά του ΚΚΕ!

Τα πράγματα για τους Ελληνες φαντάρους, τουλάχιστον για τη μεγάλη πλειοψηφία τους, ήταν πράγματι πολύ απλά.

Ωστόσο, η αυθόρμητη αντίδραση, όσο κι αν είναι πηγαία και ανιδιοτελής, όσα θετικά στοιχεία κι αν περιέχει, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αξία της συνειδητής. Και η πιο γνήσια αυθόρμητη αντίδραση είναι ποιοτικά πολύ κατώτερη από τη συνειδητή. Χειραγωγείται...

Αλίμονο, όμως, αν η σκέψη του ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ έφτανε ως το αυθόρμητο επίπεδο. Σ' αυτή την περίπτωση το ΚΚΕ θα ταυτιζόταν με ένα αστικό πατριωτικό κόμμα. Θα εξέλιπε η ουσιώδης μεταξύ τους διαφορά, που συνίσταται στο εξής: Ενώ ο απλός πατριώτης αγωνιζόταν μόνο κατά του συγκεκριμένου επιτιθέμενου, η ΚΔ και το ΚΚΕ προσπαθούσαν να αναλύσουν τα βαθύτερα αίτια που γέννησαν τον πόλεμο, προσπαθούσαν να συνδέσουν την πολεμική δράση με την πάλη για την κοινωνική χειραφέτηση των εργαζομένων, ανεξάρτητα αν αυτό η στρατηγική τους το εκπλήρωνε πάντα με επιτυχή τρόπο. Γι' αυτό ακριβώς ο διεθνιστής είναι και πραγματικός, σε βάθος, πατριώτης. Γιατί είναι, δηλαδή, επαναστάτης. Αν ήταν πάντα επιτυχημένη η σύζευξη αυτών των δύο είναι άλλης τάξης θέμα και αφορά το ΚΚΕ, όχι τους αστούς και οπορτουνιστές κατηγόρους του. Και, βέβαια, δεν πρόκειται καθόλου για απλά ζητήματα. Ετσι, ο ακριβής προσδιορισμός τους δεν μπορούσε παρά να δημιουργεί μεγάλες δυσκολίες στον Ν. Ζαχαριάδη, ενώ ήταν επόμενο να μη δημιουργεί καμιά δυσκολία στη μεγάλη λαϊκή μάζα, που ο προσανατολισμός της δεν περιείχε ριζοσπαστικά στοιχεία. Οι δυσκολίες αυξάνονταν από την απουσία της πάντα τόσο απαραίτητης, και ειδικά σε τέτοιες στιγμές, συλλογικής επεξεργασίας και διαμόρφωσης της πολιτικής του ΚΚΕ.

«Το πρώτο καθήκον του ΚΚΕ είναι η υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της χώρας. Εφόσον η κυβέρνηση Μεταξά παλεύει και αυτή κατά του ίδιου αυτού κινδύνου (...)».

Από τη μια, υπήρχε τότε ένα πραγματικό γεγονός. Οτι ναι μεν η κυβέρνηση Μεταξά ήταν βαθύτατα αντιλαϊκή, όμως στη συγκεκριμένη στιγμή, στο πλαίσιο των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων (Μ. Βρετανία - Γερμανία και Ιταλία) εκ των πραγμάτων διηύθυνε τον πόλεμο, αφού η πολιτική της βρισκόταν στην πολιτική γραμμή που τη συγκεκριμένη στιγμή εφάρμοζε και η Μ. Βρετανία.

Από την άλλη, δεν υπάρχει αμφιβολία πως στο σημείο αυτό ο Ν. Ζαχαριάδης έκανε ένα συμβιβασμό. Είχε υποχρέωση απέναντι στο Κόμμα και στο λαό να πάρει θέση για τον πόλεμο. Κι αυτή η θέση δε θα γινόταν γνωστή, αν το γράμμα έμενε στα συρτάρια του Μανιαδάκη και της «Προσωρινής Διοίκησης», αν το είχε καταπιεί η συνωμοσία της σιωπής.

Το γράμμα δημοσιεύτηκε σε όλο τον αθηναϊκό Τύπο και είχε τεράστια απήχηση. Την απήχησή του δεν επηρέασε στο ελάχιστο η πλαστογραφία που έκανε στο γράμμα ο Μανιαδάκης, ο οποίος στην αρχή του γράμματος, αντί της φράσης «προς το λαό της Ελλάδας», που είχε γράψει ο Ν. Ζαχαριάδης, έβαλε τη φράση «προς τον υφυπουργό Ασφαλείας» και έτσι το έδωσε στη δημοσιότητα.

«ε. Το ανέκδοτον μέχρι σήμερον "σχέδιο απόφασης του ΚΚΕ", του Νίκου Ζαχαριάδη, επί του ελληνοϊταλικού πολέμου 1940-1941, το αποσταλέν υπ' αυτού εις την Προσωρινήν Διοίκησιν του ΚΚΕ μετά του 2ου ανοικτού γράμματός του της 26 Νοεμβρίου 1940.

Σχέδιο απόφασης:

Τον Ιούλη του 1939 η ΚΔ έστειλε στο ΚΚΕ την παρακάτω οδηγία:

«Η χώρα σας απειλείται απ' το φασιστικό άξονα και ιδιαίτερα από τον ιταλικό φασισμό που δρα ειδικότερα στα Βαλκάνια. Το πρώτο καθήκον του ΚΚΕ είναι η υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της χώρας. Εφόσον η κυβέρνηση Μεταξά παλεύει και αυτή κατά του ίδιου αυτού κινδύνου, δεν υπάρχει λόγος να επιδιώκετε πρώτα απ' όλα την ανατροπή της. Βέβαια το Κόμμα σας πρέπει να κάνει αγώνα για την κατάχτηση όσο το δυνατό μεγαλύτερης εσωτερικής ελευθερίας του ελληνικού λαού, γιατί αυτό δυναμώνει την αμυντική ικανότητα της χώρας σας. Οσον αφορά το Ελληνοβουλγαρικό Σύμφωνο της Θεσσαλονίκης, είναι ένα βήμα προς την ειρηνική διευθέτηση των μεταξύ των βαλκανικών λαών διαφορών και τη φιλική συμβίωση των λαών της. Οχι μόνο δεν πρέπει να το πολεμάτε, μα να κάνετε ό,τι μπορείτε, ώστε πάνω στη βάση της δι' αμοιβαίων υποχωρήσεων εξομάλυνσης των εσωτερικών βαλκανικών διαφορών και της ενιαίας πάλης για την υπεράσπιση της ειρήνης και ανεξαρτησίας όλων των βαλκανικών λαών, να συγκροτηθεί ένας γερός συνασπισμός όλων των κρατών της Βαλκανικής Χερσονήσου»⁸.

Πέρα από την προηγούμενη τοποθέτηση της ΚΔ, η οποία σαφώς χαρακτήριζε τον πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, υπήρξαν και άλλες τοποθετήσεις της για το χαρακτήρα του πολέμου.

Στις αρχές Νοέμβρη 1939 δημοσιεύτηκε έκκληση της Εκτελεστικής Επιτροπής, που χαρακτήριζε τον πόλεμο ιμπεριαλιστικό και από τις δύο μεριές και για τον οποίο «ευθύνονται όλες οι καπιταλιστικές κυβερνήσεις και στην πρώτη γραμμή οι κυρίαρχες τάξεις των εμπόλεμων κρατών»⁹.

Ηταν η φάση που η ΚΔ εκτιμούσε (σε καμία περίπτωση άδικα) ότι η Μ. Βρετανία και η Γαλλία επιδίωκαν συνεννόηση με τη Γερμανία, για να την στρέψουν κατά της Σοβιετικής Ενωσης.

Την ίδια εκτίμηση, για το χαρακτήρα του πολέμου, είχε κάνει το Μάρτη του 1939 το 18ο Συνέδριο του ΠΚΚ (Μπολσεβίκων), πέντε μήνες πριν από το Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότοφ.

Η προηγούμενη θέση της ΚΔ υποβλήθηκε αργότερα σε κριτική, που επικαλέστηκε ανάμεσα σε άλλα και την εξής τοποθέτηση του Λένιν:

«...Ακόμα και στην Ευρώπη δεν πρέπει να θεωρούνται οι εθνικοί πόλεμοι στην εποχή του ιμπεριαλισμού αδύνατοι» και ότι «ο εθνικός πόλεμος μπορεί να μετατραπεί σε ιμπεριαλιστικό και αντίστροφα»¹⁰.

Τον Ιούνη του 1940 η ΚΔ, επικαλούμενη τη μεταβληθείσα διεθνώς κατάσταση, έλεγε προς τα ΚΚ ότι ο γερμανικός ιμπεριαλισμός «σκοπεύει μαζί με την Ιταλία να υποδουλώσει πολλούς ευρωπαϊκούς λαούς, να τους στερήσει την εθνική τους ανεξαρτησία»¹¹.

Οι παραπάνω διαφορετικές θέσεις που πήρε κατά διαστήματα η ΚΔ σχετίζονται άμεσα με το ζήτημα που ακολουθεί.

Οταν δημοσιεύτηκε το πρώτο γράμμα του Ζαχαριάδη η «Παλιά ΚΕ» το κατήγγειλε ως πλαστό. Η ίδια είχε διαμορφώσει διαφορετική θέση, με την οποία χαρακτήριζε τον πόλεμο ιμπεριαλιστικό.

Ο Νίκος Πλουμπίδης, επικεφαλής της «Παλιάς ΚΕ», ο οποίος επίσης είχε χαρακτηρίσει ως πλαστό το πρώτο γράμμα του Ν. Ζαχαριάδη με άρθρο στον παράνομο «Ριζοσπάστη», έγραψε στο βιογραφικό του σημείωμα που έδωσε στο Κόμμα στις 10 Φλεβάρη 1946:

«Το γράμμα του σ. Ζαχαριάδη, σχετικά με τον πόλεμο μούβαλε σε πολλές σκέψεις. Είχε το στυλ του σ. Ζαχαριάδη, ήταν απόλυτα σωστό το μέρος να πολεμήσουμε ενάντια στους ιταλούς φασίστες, μα ν' αναγνωρίσουμε τον Μεταξά χωρίς όρους, ν' αποτείνεται στον Μανιαδάκη και όχι στο λαό και να υπογράφει σαν γραμματέας της ΚΕ ενώ θα έπρεπε σαν αρχηγός ή σαν γενικός γραμματέας μου φαίνονταν για όχι σωστό και μύριζε πλαστό. Σε λίγες μέρες πήρα σημείωμα του σ. Ελληνούδη που είχε δραπετεύσει, μούστελνε Ρίζο της Παλιάς ΚΕ και έλεγε πως το γράμμα ήταν πλαστό και μια προκήρυξη με τη θέση της Παλιάς ΚΕ στον πόλεμο. Το σημείωμα έλεγε ότι υπήρχε Προσωρινή Διοίκηση του Κόμματος από τους Μιχαηλίδη, Μιχελίδη και άλλους που λέγαν πως αποτελούν το Κόμμα και που έβριζαν την Παλιά ΚΕ, αποτελούμενη από τους Παπαγιάννη, Κανάκη, Βιτσαρά, Κτιστάκη σαν χαφιέδες. Σε μένα μετά την ανακάλυψη του τυπογραφείου της οδού Μιχαήλ Βόδα, τη σύλληψη, και αμέσως σε λίγες μέρες απόλυση του Μιχαηλίδη είχε γεννηθεί πεποίθηση ότι ο Μιχαηλίδης ήταν χαφιές. Αφού λοιπόν αυτός είναι στην ΠΔ και υπερασπίζει το γράμμα του Ζαχαριάδη και κατηγορεί την Παλιά ΚΕ που εγώ πίστευα πως ΔΕΝ ήταν χαφιέδες, το γράμμα του σ. Ζαχαριάδη ασφαλώς είναι πλαστό. Εγώ, εδώ, με βάση ορισμένα στοιχεία τυπικά ΔΕΝ είδα το περιεχόμενο του γράμματος του σ. Ζαχαριάδη και γι' αυτό παρασύρθηκα και το είπα πλαστό. Τη γραμμή που έβαζε η παλιά ΚΕ την βρήκα λαθεμένη "αριστερή" τροτσκιστική και άρχισα να τους γράφω για να τους πείσω για το στραβό δρόμο που ακολουθούσαν.

Εγώ υποστήριζα την πάλη ενάντια στους φασίστες επιδρομείς, το γκρέμισμα του Μεταξά και τη δημιουργία Κυβέρνησης Εθνικής Σωτηρίας που θάχει την εμπιστοσύνη του λαού και μαζί μ' αυτόν θα παλαίψει για την ανεξαρτησία και ακεραιότητα της χώρας, θα συνδεθεί με τη Σοβιετική Ενωση, μόνη χώρα που μπορεί να μας εξασφαλίσει την ανεξαρτησία και ακεραιότητα κλπ. Μ' ένα λόγο έβαζα το ζήτημα της πάλης κατά του Μεταξά αμέσως από την πρώτη στιγμή του πολέμου και αυτό ήταν το λάθος»¹².

Στην πολυσέλιδη επιστολή του προς το ΠΓ μετά τη 2η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ (Δεκέμβρης 1942), ο Βαγγέλης Κτιστάκης¹³, ο οποίος ήταν μέλος της «Παλιάς ΚΕ», υποστήριξε ότι υπήρξε και νεότερη οδηγία της ΚΔ, μετά από αυτή του Ιούλη 1939, δηλαδή μετά το Σύμφωνο (23 Αυγούστου 1939) Ρίμπεντροπ - Μολότοφ, και ότι η «Παλιά ΚΕ» τοποθετήθηκε με βάση αυτή την οδηγία. Υποστήριξε ότι τη νεότερη οδηγία δεν την είδε ο ίδιος, αλλά του την μετέφερε προφορικά ο Μήτσος Παπαγιάννης, επίσης μέλος της «Παλιάς ΚΕ».

Στην ίδια επιστολή ο Κτιστάκης, ως επιβεβαίωση του προηγούμενου, επικαλέστηκε και το παρακάτω:

«...Το μανιφέστο της ΚΔ της 7 Νοέμβρη 1939 (τόχε δημοσιέψει κι η Ακρόπολη κείνες τις μέρες) φωνάζει: "Οι εργάτες κι οι αγρότες να μην πιστεύουν όσους λένε πως αυτός ο πόλεμος γίνεται για τη σωτηρία της δημοκρατίας απ' το φασισμό. Αυτός ο πόλεμος γίνεται για το θρίαμβο της αντίδρασης". Είναι φανερό πως μετά το διαλεχτικό πήδημα του Γερμανοσοβιετικού συμφώνου της 23 Αυγούστου 1939 (και μέχρι το άλλο διαλεχτικό πήδημα, της 22 Ιούνη 1941), η "πάλη κατά της φασιστικής επικράτησης" δεν ήταν πια ο "βασικός κρίκος της αλυσίδας"» (Προφανώς αναφέρεται στην οδηγία της ΚΔ που παρατέθηκε παραπάνω, αρχές Νοέμβρη 1939).

Επικαλέστηκε επίσης και άρθρο του Γιώργη Σιάντου, γράφοντας:

«Στο Ρίζο της 30 Νοέμβρη 1939, το άρθρο "Ο ρόλος των Γλύξμπουργκ", γραμμένο απ' τον ίδιο τον Εισηγητή, παρ' όλο που δημοσιεύτηκε μετά τη σύλληψή του, μιλάει πιο καθαρά για τη θέση μας απέναντι στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο: "Κάνουν ό,τι μπορούν για να παρασύρουν την Ελλάδα σε πόλεμο στο πλευρό των Αγγλογάλλων ιμπεριαλιστών, είναι έτοιμοι να μεταβάλουν την Ελλάδα σε πολεμικές βάσεις και να δώσουν τον ελληνικό λαό στον Τσάμπερλαιν για να τον σφάξει..."». Και πιο κάτω:

«Λαός και στρατός ας αντιταχθούν αποφασιστικά τόσο στα σχέδια του Μουσολίνι όσο και σε κείνα των Αγγλογάλλων και των Ελλήνων "πρακτόρων τους". Ας αγωνιστούν για να βάλουν την Ελλάδα στο πλευρό των βαλκανικών λαών και της Σοβιετικής Ενωσης για την ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ (υπογρ. δική μου) υπεράσπιση της ανεξαρτησίας και ακεραιότητας των χωρών τους, για την κατάπαυση του πολέμου, την αποκατάσταση της παγκόσμιας ειρήνης και της ελευθερίας».

Και καταλήγει ο Κτιστάκης:

«Συμπέρασμα: Την εποχή του Ελληνοϊταλικού πολέμου εφόσον το Κόμμα μας εφάρμοζε τις οδηγίες της ΚΔ που έθεταν σα θεμελιώδικο καθήκον την πάλη για τη δημιουργία του βαλκανικού συνασπισμού με την υποστήριξη της Σοβ. Ενωσης, ήταν υποχρεωμένο και να πάρει θέση κατά του πολέμου»¹⁴.

Επί της ουσίας η επιστολή Κτιστάκη και γενικότερα οι θέσεις της «Παλιάς ΚΕ» είναι ταυτόσημες με το δεύτερο και με το τρίτο γράμμα του Ζαχαριάδη. Η διαφορά επικεντρώνεται στην τοποθέτηση της κάθε πλευράς κατά την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου και μέχρι να καταδιωχθεί ο ιταλικός στρατός πέρα από τα ελληνικά σύνορα.

Η ομοιότητα της θέσης της «Παλιάς ΚΕ» με το δεύτερο και το τρίτο γράμμα φαίνεται και από το παρακάτω κείμενό της, με ημερομηνία 7 Δεκέμβρη 1940, με τίτλο «Μανιφέστο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ». Ανάμεσα σε άλλα ανέφερε:

«Ο πόλεμος αυτός που προκλήθηκε απ' τη βασιλομεταξική σπείρα, που διατάχτηκε απ' τους εγγλέζους ιμπεριαλιστές, δεν μπορεί νάχει την παραμικρή σχέση με την υπεράσπιση της πατρίδας μας. (...) Πρέπει γι' αυτό πρώτα - πρώτα ν' ανατρέψουμε τη βασιλομεταξική σπείρα που μας έμπλεξε στον πόλεμο. Πρέπει ακόμα να προτείνουμε ειρήνη δίχως προσαρτήσεις κι αποζημιώσεις και ν' ασφαλίσουμε την ουδετερότητά μας απέναντι στο συνεχιζόμενο πόλεμο των ιμπεριαλιστών, προσανατολιζόμενοι προς τη Σοβιετική Ενωση. (...) Καλούμε τους πολεμιστές μας ν' αρνηθούν να πολεμήσουν πέρ' απ' τα σύνορα της πατρίδας μας. Τι ζητάμε στην Αλβανία; Πού μας πάνε; Ο λαός μας δε θέλει δεύτερο Σαγγάριο!».

Να σημειωθεί ακόμα ότι ο Ν. Ζαχαριάδης, αφού έγραψε το πρώτο γράμμα, έζησε επί μήνες με την αγωνία της επιβεβαίωσης ή όχι της γραμμής που έδινε αυτό. Οπως είπε ο ίδιος, «μόνο την 22/6/1941 ησύχασα οριστικά, βεβαιώθηκα πως έτσι έπρεπε να γίνει»¹⁵. Δηλαδή, τη μέρα που η Γερμανία επιτέθηκε κατά της Σοβιετικής Ενωσης.

Το πρώτο γράμμα του Ν. Ζαχαριάδη καθορίζει το χαρακτήρα του πολέμου ως εθνικοαπελευθερωτικό. Ταυτόχρονα, στο γράμμα συνδέεται άμεσα με τον εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο το ταξικό περιεχόμενο της πάλης. Το υποδηλώνει η παράγραφος «έπαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα πρέπει να είναι και θα είναι μια καινούργια Ελλάδα της δουλειάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ' ένα πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό».

Στον Ζαχαριάδη ήταν καθαρό ότι η απόκρουση της ιταλικής επιδρομής θα είχε τη συνέχειά της, δηλαδή τη μετατροπή - από την πλευρά της κυβέρνησης Μεταξά - του αμυντικού πολέμου σε πόλεμο κατακτητικό, με στόχο την κατάληψη της Αλβανίας από τον ελληνικό στρατό. Στη σοβινιστική της επιδίωξη η κυβέρνηση είχε ως πρόσχημα την ύπαρξη της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία. Αυτή η βέβαιη εξέλιξη θα άλλαζε τα δεδομένα του πολέμου.

Ετσι, φαίνεται ότι στη σκέψη του Ζαχαριάδη πρυτάνευε το εξής: Υποστηρίζοντας οι κομμουνιστές το συγκεκριμένο πόλεμο μέχρι ενός σημείου, βοηθούσαν το λαό να δει καλύτερα τα πράγματα, να κατανοήσει το επόμενο «βήμα», την εναντίωση στον πόλεμο, καθώς και την πάλη για την ανατροπή της κυβέρνησης. Αποδεικνύεται αυτό στα κείμενα και των τριών γραμμάτων.

Εχοντας καθαρό ποιες ήταν οι προθέσεις της κυβέρνησης Μεταξά, ο Ν. Ζαχαριάδης διευκρινίζει από την αρχή: «Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι». Ο λαός της Ελλάδας και όχι η πλουτοκρατία! Και κλείνει το γράμμα του με την υπογράμμιση της διεθνούς διάστασης της λαϊκής πάλης: «Οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου στέκουν στο πλευρό μας». Οι εργαζόμενοι, λοιπόν, όχι οι κυβερνήσεις τους, όπως αυτές της Ελλάδας και της Μ. Βρετανίας.

Τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι ακριβώς. Και τότε ο Ζαχαριάδης παρενέβη με το δεύτερο γράμμα του, για να υπογραμμίσει: Πρώτον, ότι ο χαρακτήρας του πολέμου, ως εθνικοαπελευθερωτικός, έχει πάψει να υφίσταται από τη στιγμή που ο ελληνικός λαός χάλασε τα σχέδια του φασισμού. Δεύτερο, ότι, αφού στον πόλεμο κυριάρχησε πια η κατακτητική πτυχή, ως καθήκοντα της πάλης μπαίνουν η ειρήνη και η ουδετερότητα της Ελλάδας. Τρίτο, ότι τώρα επιβάλλεται να προσδιοριστεί σαφέστερα ο «νέος» αντίπαλος του ελληνικού λαού, ο εγγλέζικος ιμπεριαλισμός, και να υπάρξει προσανατολισμός προς τον αληθινό φίλο της χώρας, τη Σοβιετική Ενωση. Τέταρτο, ότι ο λαός πρέπει να προετοιμάζεται για το νέο μέτωπο αγώνα που ανοιγόταν μπροστά του, που σαφέστατα είχε αντικυβερνητικό περιεχόμενο.

Εχει μεγάλη σημασία να δει κανείς ότι το δεύτερο γράμμα ο Ζαχαριάδης το έγραψε τη στιγμή που ο ελληνικός στρατός είχε σχεδόν πετάξει τους Ιταλούς εισβολείς έξω από τα ελληνικά σύνορα. Σχεδόν. Γι' αυτό και είναι προειδοποιητικός σε μεγάλο βαθμό, κάτι που βεβαίως δεν κάνει πια στο τρίτο γράμμα.

Είναι, λοιπόν, πολύ καθαρή η σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στο πρώτο και στο δεύτερο γράμμα, όπως είναι πολύ καθαρές και οι διαφορές του ενός από το άλλο. Κύρια διαφορά: Ο χαρακτήρας του πολέμου.

Ωστόσο, συγκεκριμένοι λόγοι, τους οποίους ο Ζαχαριάδης αναφέρει, τον υποχρέωσαν στη δημοσιοποίηση και τρίτου γράμματος. Το τρίτο γράμμα δεν έχει, ως προς την κατεύθυνση, ουσιαστικές διαφορές από το δεύτερο. Οπως μάλιστα φαίνεται από το «σχέδιο απόφασης» που συνόδευε το δεύτερο και το οποίο δόθηκε από τον Ζαχαριάδη στην «Προσωρινή Διοίκηση», για να το δημοσιεύσει - που όμως εκείνη δεν το δημοσίευσε - το σχέδιο και το τρίτο γράμμα είναι πανομοιότυπα. Θέτουν και τα δύο το θέμα της ανατροπής της κυβέρνησης Μεταξά. Το τρίτο γράμμα:

«...παραμένει (ο Μεταξάς) κύριος εχθρός του λαού και της χώρας. Η ανατροπή του είναι το πιο άμεσο και ζωτικό συμφέρον του λαού μας. Λαός και στρατός πρέπει να πάρουνε στα χέρια τους τη διαχείριση της χώρας και του πολέμου...»

Και το «σχέδιο απόφασης»:

(...) «V. Στο δρόμο αυτό της Ειρήνης - Λευτεριάς εξασφάλισης, κύριο εμπόδιο στέκεται η μοναρχοφασιστική διχτατορία του Μεταξά. Για να εξασφαλιστεί ο δρόμος αυτός πρέπει να συντριβεί η διχτατορία αυτή. Ο λαός και ο στρατός πρέπει να πάρουν στα χέρια τους τον αγώνα της υπεράσπισης της χώρας απ' την ιταλοφασιστική εξωτερική επιδρομή και απ' την εσωτερική φασιστική διχτατορία. Αυτός είνε σήμερα ο δρόμος του ΚΚΕ και του λαού της Ελλάδας».

Μάλιστα στο θέμα αυτό ο Ζαχαριάδης έδωσε και τούτη τη θεμελιακή διάσταση:

«Οι λαοί και οι φαντάροι της Ελλάδας και Ιταλίας δεν είναι εχθροί, μα αδέρφια και η συναδέλφωσή τους στο μέτωπο θα σταματήσει τον πόλεμο που κάνουν οι εκμεταλλευτές κεφαλαιοκράτες τους».

Εχοντας, λοιπόν, συμπληρωματική σχέση και συνέχεια το πρώτο γράμμα με το δεύτερο, είναι σαφές ότι την ίδια σχέση και συνέχεια έχει και το πρώτο με το τρίτο.

Είναι σημαντική η τοποθέτηση του Κώστα Καραγιώργη, ο οποίος έγραψε σε άρθρο στην Κομμουνιστική Επιθεώρηση (ΚΟΜΕΠ) τον Οκτώβρη του 1946, για τη σχέση που έχουν μεταξύ τους τα γράμματα του Ζαχαριάδη. Διαβάζουμε:

«Αργότερα, από τα μπουντρούμια της Γενικής Ασφάλειας της Αθήνας, όταν το Κόμμα έξω οργανωτικά είταν διαλυμένο και βασίλευε ιδεολογική σύγχυση με την χαφιέδικη "Προσωρινή Διοίκηση"και την παλιά "Κεντρική Επιτροπή"(...) Εγραψε μέσα από το κελλί το περίφημο γράμμα του για το πανεθνικό μέτωπο κατά του Ιταλού εισβολέα και κατόπιν το δεύτερο γράμμα του για το συγχρονισμό της πολιτικής γραμμής που επέβαλλαν οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν με την απώθηση των Ιταλών έξω από τα ελληνικά σύνορα».¹⁶

Ο Καραγιώργης ως δεύτερο εννοούσε το τρίτο, αφού το δεύτερο δεν το γνώριζε ακόμα. Η Ασφάλεια, όπως είδαμε, το δημοσιοποίησε το Μάρτη του 1947, ενώ το άρθρο στην ΚΟΜΕΠ ο Καραγιώργης το έγραψε τον Οκτώβρη του 1946.

Η δραματική ιστορία των τριών γραμμάτων, της πολεμικής που δέχτηκαν και όλων των τότε συνθηκών που διαμορφώθηκαν στο ΚΚΕ, δεν τελειώνει με τα παραπάνω. Μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο μιας άλλης έρευνας.

1. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α' Τόμος, 1918-1949, σελ. 346, εκδ. Σύγχρονη Εποχή.

2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α' Τόμος, 1918-1949, σελ. 346, εκδ. Σύγχρονη Εποχή.

3. Το γράμμα παρατίθεται, όπως ακριβώς έχει δημοσιευτεί στο βιβλίο Το ΚΚΕ από το 1931 ως το 1952, σελ. 92, Εκδοτικό της KE του ΚΚΕ.

4. Δημοσιεύεται, όπως ακριβώς υπάρχει στο βιβλίο Το ΚΚΕ από το 1931 ως το 1952, σελ. 95, Εκδοτικό της KE του ΚΚΕ.

5. Πέτρου Ανταίου, Ν. Ζαχαριάδης, θύτης και θύμα, σελ. 163, εκδ. Φυτράκη.

6. Πέτρου Ανταίου, Ν. Ζαχαριάδης, θύτης και θύμα, σελ. 163, εκδ. Φυτράκη.

7. Α. I. Παυλόπουλου, Εθνοπροδοσίαι και ψευδολογίαι του ΚΚΕ, σελ. 141-142, εκδ. Ελληνική Σκέψις, Αθήναι, 1963.

8. To ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα, τόμ. 5, σελ. 296.

9. Κομμουνιστική Διεθνής, σελ. 493, εκδ. Ελεύθερη Ελλάδα, 1973.

10. Ο.π., σελ. 494.

11. Ο.π., σελ. 495.

12. Αρχείο ΚΚΕ.

13. Ο Κτιστάκης, γραμματέας της Οργάνωσης Κρήτης και πρόεδρος της Διοικητικής Επιτροπής της, βρήκε ένδοξο και ηρωικό θάνατο. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς.

14. Γιάννη Πετσόπουλου, Τα πραγματικά αίτια της διαγραφής μου από το ΚΚΕ, σελ. 328-341, εκδ. 1946.

15. Το ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα, τόμ. 8, σελ. 693.

16. Λευτέρη Αποστόλου, Νίκος Ζαχαριάδης, σελ. 150, εκδ. Φιλίστωρ.

Το εργαλείο αυτό συμβατικά το ονομάζουμε παρακράτος και συμπληρώνει το έργο των επίσημων μηχανισμών καταστολής με πιο «ελεύθερο» τρόπο. Το «ελεύθερο» σημαίνει ότι δε χρειάζεται να αυτοπεριοριστεί από το όποιο «θεσμικό» πλαίσιο και ότι μπορεί, κάτω από το πλέγμα της ανωνυμίας, να προβεί σε ακραίες πράξεις χωρίς να εκθέσει άμεσα τους πολιτικούς, κοινωνικούς, ιδεολογικούς του πάτρωνες. Για το λόγο αυτό πολλές από τις ακραίες ενέργειες, τις αγριότητες ενίοτε, που ιστορικά έχουν επιστρατευθεί ενάντια στο εργατικό κίνημα (αλλά και ενάντια στο δημοκρατικό αντίστοιχο) εκπορεύονται από αυτούς ακριβώς τους χώρους.

Το ερώτημα, λοιπόν, αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο θα συγκροτηθεί ένα τέτοιο «πολιτικό εργαλείο» στο πλαίσιο της σημερινής καπιταλιστικής κρίσης και το χώρο από τον οποίο θα προέλθει αυτό. Νομίζω ότι, μετά τα γεγονότα της 20ής Οκτώβρη, έχουμε την απάντηση στο ερώτημα. Εχουμε επίσης και πολλά από τα αναγκαία στοιχεία που μας επιτρέπουν να προσδιορίσουμε τα χαρακτηριστικά αυτού του μηχανισμού.

Τους προηγούμενους μήνες κυβέρνηση και κρατικές υπηρεσίες είχαν «επενδύσει» σε ομάδες με εμφανή εθνικιστικά και ρατσιστικά χαρακτηριστικά για την επίλυση του μεταναστευτικού «προβλήματος» στο κέντρο της Αθήνας. Ακροδεξιές ομάδες με μόνο ιδεολογικό ένδυμα την εθνικοσοσιαλιστική εκδοχή του «έθνους» και της «φυλής» δημιούργησαν μία κατάσταση πογκρόμ - ή και λιντσαρίσματος - σε περιοχές της Αθήνας, κατάσταση που πολλοί έσπευσαν - ανοικτά ή μη - να «χαιρετίσουν»: Αυτή η άναρχη βία και η χωρίς κανόνες απειλή θα «καθάριζε» το κέντρο της Αθήνας. Φυσικά, κάτι τέτοιο δεν έγινε, απλά και μόνο διότι η βία, η απελπισία, η αβεβαιότητα, η αγωνία και ο φόβος που προκαλεί η φτώχεια, η εξαθλίωση, η εκμετάλλευση σε αυτά τα απόκληρα θύματα του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού είναι απείρως μεγαλύτερες από όποιο αντίστοιχο αίσθημα θα μπορούσαν να προκαλέσουν οι ακροδεξιοί τρομοκράτες.

Το ερώτημα, λοιπόν, ήταν εάν το αποτυχόν στην υπόθεση των μεταναστών παρακράτος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ενάντια στο εργατικό κίνημα και κάτω από ποια μορφή θα μπορούσε αυτό να γίνει. Για την «αναβάθμισή» του αυτή έχει όμως ένα βασικό μειονέκτημα: Ο «εθνικιστικός» του λόγος - με τις ρατσιστικές του παραγράφους - ενοχλεί τις σημερινές «κοσμοπολίτικες» αντιλήψεις του καπιταλιστικού στερεώματος.

Λίγα χρόνια πριν τα θεωρητικά ρεύματα του αντι-κομμουνισμού που δημιούργησε η περίοδος της θριαμβευτικής παλινόρθωσης του καπιταλισμού στα σοσιαλιστικά κράτη, επέδραμε και στη χώρα μας με τη μορφή «καινοτόμων» αναθεωρητικών ιστορικών και κοινωνικών αναλύσεων που είχαν πολύχρωμο εποικοδόμημα, αλλά σταθερό παρονομαστή: Ο κομμουνισμός ήταν πολιτικό, ίσως και εγκληματικό, ολίσθημα της ανθρώπινης ιστορίας και ότι με κάθε τρόπο θα έπρεπε να στιγματιστεί ηθικά, πολιτικά, θεσμικά, αλλά και ποινικά, όπου αυτό κρινόταν απαραίτητο. Αυτές οι θεωρίες εφαρμόστηκαν και εφαρμόζονται σε χώρες όπου ηττήθηκε ο σοσιαλισμός και των οποίων οι λαοί σέρνονται σήμερα δέσμιοι στη «νέα τάξη πραγμάτων».

Στην Ελλάδα η επανάληψη των παλιών παραμυθιών της εθνικοφροσύνης για «κονσερβοκούτια» και εγκληματική φύση του κομμουνισμού προκάλεσε χαμόγελα συγκατάβασης, αλλά και έντονες αντιδράσεις τόσο από κομμουνιστές διανοούμενους, όσο και από προοδευτικούς αντίστοιχους. Είναι φοβερά δύσκολο σε μία χώρα με λαμπρή παράδοση στους λαϊκούς και απελευθερωτικούς αγώνες να πείσει κανείς ότι το ΚΚΕ και το ΕΑΜ ήταν απλά «εγκληματικά σχέδια ενάντια στους απλούς αγνούς Ελληνες». Υπήρχε όμως στους χώρους της διανόησης μία διχογνωμία για τον πολιτικό στόχο αυτών των θεωριών.

Πολλοί από τους προοδευτικούς διανοούμενους πίστευαν ότι ο αποδέκτης αυτών των αναθεωρητικών θεωριών ήταν η παραδοσιακή ακροδεξιά ή απλά η δεξιά, στην οποία ήθελαν οι πρωταγωνιστές της κίνησης να δώσουν ιδεολογικά εργαλεία και - ας μου επιτραπεί ο όρος - «ιστορική αυτοπεποίθηση». Η τελευταία ήταν οπωσδήποτε αναγκαία για μία παράταξη που έχει σκοτεινή ιστορία και στον τομέα του πατριωτισμού και για το λόγο αυτό οι πρωταγωνιστές αυτής της κίνησης, άχρηστοι πλέον στο σύστημα, έχουν μεταβληθεί σε συντηρητικούς «πολιτικούς αναλυτές» στον αντίστοιχων κατευθύνσεων Τύπο. Ο βασικός όμως στόχος αυτής της μεγάλων διαστάσεων επιχείρησης ήταν ο χώρος της αριστεράς.

Ο συμβιβασμός έχει μάλιστα και όνομα: Το σταλινισμό. Η ιδέα είναι ότι εάν τα περισσότερα από τα στοιχεία του κομμουνισμού και της ιστορίας του εργατικού κινήματος τα εξοβελίσουμε διότι ανήκουν στον αστερισμό του σταλινισμού, τότε αυτό που απομένει μας επιτρέπει να ονομαζόμαστε κομμουνιστές, να ορκιζόμαστε στους εργαζόμενους και στην πρόοδο και ταυτόχρονα να προτείνουμε εποικοδομητικές λύσεις στο τρέχον σύστημα που θα του επιτρέπουν να μακροημερεύει και να ταΐζει και εμάς. Τότε και κομμουνιστές είμαστε, όταν χρειάζεται, και την αξία μας πολλαπλασιάζουμε μέσα στο πολιτικό σύστημα καθώς μπορούμε να παραμυθιάζουμε τους εργαζόμενους, και μέρος του συστήματος παραμένουμε. Εάν αναγνωρίσατε τον πολιτικό χώρο που περιγράφω, ναι, έχετε δίκιο, είναι αυτός...

Σε ώρες όμως που η άρχουσα τάξη και το πολιτικό της σύστημα χρειάζεται «τάγματα εφόδου» ικανά να ανοίγουν τα κεφάλια διαδηλωτών σήμερα, απεργών αύριο και όποιου χρειαστεί μεθαύριο, οι παραπάνω «θεωρίες του μέσου» αποδεικνύονται εξαιρετικά χρήσιμες για το σύστημα. Να το εξηγήσουμε αυτό: Οι κουκουλοφόροι του κουκουλοφορισμού (έχει γίνει βλέπετε ιδεολογία και άρα λήγει σε -ισμός) πιστεύουν ακράδαντα ότι ο κομμουνισμός (έστω με το σταλινικό πρόταγμα) είναι το απόλυτο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Τα διδάγματα των αναθεωρητών της ιστορίας βρήκαν κάτω από τις κουκούλες τους πλέον καλούς μαθητές τους. Ως εκ τούτου ο χώρος αυτός είναι πρόθυμος να προσφέρει - ιδεολογικά πλέον, όχι μόνο «τεχνικά», μέσω «μυστικών υπηρεσιών» - τις υπηρεσίες του - ως «τάγματα εφόδου» - στην άρχουσα τάξη. Το πράττει ήδη.

Η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου δεν μπορεί να είναι παρά πολιτική καθώς τα φαινόμενα που η πολιτική γεννά μόνο με τέτοιο τρόπο αντιμετωπίζονται. Με άλλα λόγια, ο χώρος αυτός, το μίσος που κουβαλά, τα εγκλήματα που ετοιμάζεται να διαπράξει σε βάρος του εργατικού κινήματος, πρέπει να καταγγελθούν και να απομονωθούν. Εδώ όμως έρχονται οι άλλοι...

Εμποτισμένοι στη θεωρία του «μέσου» - πατώντας σε δύο βάρκες για να το πω ωμά - οι πολιτικοί χώροι της ανανέωσης, της αριστεράς και της προόδου, του αριστερισμού και ό,τι άλλο, αδυνατούν ή αρνούνται να δουν την προφανή λειτουργία των πραγμάτων και επιμένουν να βλέπουν αυτό που επιθυμούν: «Εργάτες που κτυπούν εργάτες» μας είπαν, «εμφύλιο μέσα στο κίνημα» μας είπαν, «ίσες ευθύνες» (προπαντός) διέγνωσαν. Θα πρέπει να προσέξουν πολύ. Οι καιροί δεν είναι ιδανικοί για αφελείς, ούτε για ιδιοτελείς αφελείς ούτε για ανιδιοτελείς. Από τη στιγμή που ο κουκουλοφορισμός παντρεύεται τα πολιτικά σχέδια της άρχουσας τάξης γίνεται εργαλείο ολοκληρωτισμού. Και γίνεται όπλο που μπορεί την κάθε στιγμή να στραφεί στον οποιοδήποτε.

Ο κουκουλοφορισμός δεν μπορεί να είναι στοιχείο του «νέου ΕΑΜ» που ευαγγελίζεστε. Και η τρικυμία στο κρανίο αντιμετωπίζεται με ένα και μόνο φάρμακο: Την ταξική ανάλυση, αυτή που χωρίς λάθη μπορεί να υποδείξει στον καθένα τη θέση του και να δώσει νόημα στην πολιτική του.

Αυτή είναι η πραγματικότητα, όσο και αν η κυβέρνηση επιχειρεί με απύθμενο θράσος να εξαπατήσει τους εργαζόμενους, να κρύψει τις καταστροφικές συνέπειες των αποφάσεών της για τη δημόσια Κοινωνική Ασφάλιση. Η στάση της κυβέρνησης και η προσπάθεια να δικαιολογήσει αυτό το έγκλημα είναι πέρα για πέρα προκλητική.

Ποια είναι η γραμμή προπαγάνδας της κυβέρνησης;

α) Οτι δεν έγινε και τίποτα τρομερό, αφού, όπως είπε ο υπουργός Οικονομικών Ευ. Βενιζέλος, «τα Ταμεία ενδέχεται να έχουν κάποια μικρή μείωση» και πως η κυβέρνηση θα ενισχύσει την περιουσία τους, σε κάθε περίπτωση ότι υπάρχει εγγύηση για τις συντάξεις, από την πολιτεία και το σύνταγμα..! Ταυτόχρονα, επιχειρώντας να υποβαθμίσει το μέγεθος της λεηλασίας είπε πως η αξία της περιουσίας των Ταμείων αντιστοιχεί στην επιχορήγηση που δίνει το κράτος στο διάστημα δύο ετών.

β) Ανάλογη τοποθέτηση έκανε και ο υπουργός Υγείας, Α. Λοβέρδος, που ισχυρίστηκε ότι οι απώλειες των Ταμείων από το «κούρεμα» θα καλυφθούν μέσα από την κρατική επιχορήγηση. «Τα Ασφαλιστικά Ταμεία παίρνουν από το κράτος ετήσια επιχορήγηση περίπου 14 δισ. Με την απόφαση αυτή τη χτεσινή... η ετήσια επιχορήγηση του κράτους προς τα Ταμεία θα είναι 15 δισ. Υπάρχει, δηλαδή, 1 δισ. διαφορά από αυτά που κατά βάση κάθε χρόνο γίνονται και σε αυτά που θα γίνουν από το 2012... Δίνοντας 1 δισ. το χρόνο σε μια διάρκεια νομίζω περίπου 10 με 15 χρόνια, έχουμε τ' Ασφαλιστικά Ταμεία με τα λεφτά που είχαν».

γ) Με τη σειρά του, ο υπουργός Εργασίας επικαλέστηκε το γεγονός ότι από την κρίση τα Ταμεία χάνουν αρκετά έσοδα και άρα από εκεί προέρχεται ο κίνδυνος και όχι από το «κούρεμα».

Και οι τρεις τοποθετήσεις, με παραλλαγές, εξυπηρετούν την ίδια σκοπιμότητα, την υποβάθμιση του εγκλήματος που συντελείται. Ο υπουργός Οικονομικών μιλάει γενικά για «μικρή μείωση», όταν η απόφασή τους «κουρεύει» κατά 50% τα αποθεματικά των Ταμείων που ήταν τοποθετημένα σε κρατικούς τίτλους και υπολογίζονται στα 26 δισ. ευρώ. Ο υπουργός Υγείας επιχειρεί να υποβαθμίσει το γεγονός, αφού όπως λέει με ένα επιπλέον δισ. ευρώ το χρόνο από την κρατική επιχορήγηση, μέσα σε 10 -15 χρόνια η χασούρα θα καλυφθεί. Ετσι, όμως, αποκαλύπτει αυτό που θέλει να κρύψει ο άλλος υπουργός. Οτι, δηλαδή, οι απώλειες όχι μόνο δε θα είναι μικρές, αλλά θα ξεπεράσουν τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ και αυτά τα Ταμεία θα τα αναπληρώσουν ύστερα από 10 έως 15 χρόνια! Αν τα αναπληρώσουν. Εκτός, βέβαια, και αν 10 και πάνω δισεκατομμύρια ευρώ, όταν πρόκειται για την περιουσία των Ταμείων, δεν είναι και ένα τόσο σοβαρό ποσό για τον υπουργό Οικονομίας. Ο πολιτικός κυνισμός τους δεν έχει όρια.

Πρέπει, όμως, να σταθούμε και στις επιμέρους επισημάνσεις των υπουργών, για το ύψος των αποθεματικών των Ταμείων, αλλά και της κρατικής επιχορήγησης. Πράγματι, η περιουσία των Ταμείων είναι μικρή, πολύ μικρή. Οχι όμως επειδή το ύψος της κρατικής επιχορήγησης είναι μεγάλο, όπως αφήνουν να εννοηθεί οι υπουργοί της κυβέρνησης. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει. Η περιουσία των Ταμείων είναι μικρή, γιατί εκτός των άλλων και η κρατική επιχορήγηση είναι ελάχιστη. Και κάθε χρόνο πριονίζεται ακόμα περισσότερο. Η υποχρηματοδότηση των Ταμείων τόσα χρόνια από το κράτος είναι μια βασική αιτία που τα Ταμεία σήμερα δεν έχουν τα αποθεματικά που πρέπει.

Να γιατί το «κούρεμα», η αφαίρεση δηλαδή πόρων από τα Ταμεία είναι ακόμα πιο εγκληματική, επειδή ακριβώς η κρατική επιχορήγηση είναι τόσο χαμηλή. Που σημαίνει ότι τα αποθεματικά αυτά θα λείψουν σήμερα, αύριο, γιατί πλέον τα Ταμεία δεν θα διαθέτουν εκείνα τα περιουσιακά στοιχεία που είχαν μέχρι χτες, για να καλύψουν - έστω εν μέρει - τις ανάγκες τους. Οσο για τις εγγυήσεις και το σύνταγμα, αυτές είναι πομφόλυγες που δεν έχουν την παραμικρή αξία. Μήπως δεν είναι αυτή η κυβέρνηση, με αυτό το σύνταγμα σε ισχύ, που περικόπτει τις συντάξεις στο όνομα της βιωσιμότητας του συστήματος και της δύσκολης οικονομικής κατάστασης;

Οσο για τα αποθεματικά των Ταμείων, αυτά είναι λίγα, γιατί καταληστεύτηκαν από το αστικό κράτος και τις κυβερνήσεις του. Πάνω από 50 δισεκατομμύρια ευρώ λεηλατήθηκαν μετά το 1950. Στο τέλος του 2010, τα χρέη κράτους και εργοδοτών προς τα Ταμεία που δεν αποδίδονταν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, ανέρχονταν στο ποσό των 14 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οσο δηλαδή και τα μισά αποθεματικά των Ταμείων. Η εισφοροδιαφυγή, σε ετήσια βάση, έχει φτάσει τα 9 δισεκατομμύρια ευρώ.

Τα Ταμεία - και μέσω αυτών οι εργαζόμενοι - πλήρωσαν τη μεταπολεμική ανάπτυξη του καπιταλισμού στην Ελλάδα. Πλήρωσαν για να στήσουν οι καπιταλιστές με δανεικά και αγύριστα επιχειρήσεις, τράπεζες, καράβια. Πλήρωσαν το χρηματιστηριακό τζόγο, στον οποίο έριξαν τον ιδρώτα του εργάτη, για να έχουν ρευστό οι επιχειρήσεις. Πλήρωσαν το χρηματιστηριακό παροξυσμό των δομημένων ομολόγων. Πλήρωσαν κάθε είδους απάτη μέσα και έξω από τους ναούς του τζόγου. Πληρώνουν και τώρα με το «κούρεμα» των κρατικών ομολόγων. Πλήρωσαν την ανάπτυξή τους, πληρώνουν και την κρίση τους, που έφερε η ανάπτυξή τους.

Επιπλέον, οι υπαρκτές και μεγάλες απώλειες που έχουν σήμερα τα Ταμεία, εξαιτίας της καπιταλιστικής κρίσης, δεν κάνουν λιγότερο επώδυνες τις απώλειες από το «κούρεμα». Το αντίθετο, τις κάνουν ακόμα χειρότερες. Οι υπουργοί της κυβέρνησης εκτίθενται. Γιατί στη μείωση των μισθών, στη διάλυση των συλλογικών συμβάσεων, που συνεπάγονται και λιγότερα έσοδα για τα Ταμεία έχουν βάλει και αυτοί το χέρι τους. Γιατί η πολιτική της κυβέρνησης όχι μόνο δεν περιορίζει τις συνέπειες της κρίσης - όπως είναι και τα μειωμένα έσοδα των Ταμείων - αλλά τις πολλαπλασιάζει. Η κυβέρνηση είναι υπεύθυνη όχι μόνο γιατί υπηρετεί ένα σύστημα που γεννά κρίσεις. Αλλά και γιατί, μέσα στις συνθήκες αυτές, παρεμβαίνει με συγκεκριμένο τρόπο, συγκεκριμένη πολιτική, για να φορτωθούν τα βάρη της κρίσης στην πλάτη του λαού. Δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής, ούτε ο «προστάτης άγιος», όπως θέλει να παρουσιάζεται που δήθεν πασχίζει για την προστασία όλων. Το αντίθετο κάνει. Οδηγώντας το κυβερνητικό καράβι, ρίχνει στο κεφάλαιο σωσίβιο για να το βγάλει στην αντίπερα όχθη και σπρώχνει τους εργάτες ακόμα πιο βαθιά στη θάλασσα της πτώχευσης.

Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, με αυτήν την πολιτική, μαζί με την τρόικα, παρεμβαίνουν και διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για νέα επίθεση στο Ασφαλιστικό. Το «κούρεμα» των αποθεματικών των Ταμείων, σημαίνει νέο «κούρεμα» στις συντάξεις. «Κούρεμα» στις παροχές Υγείας, «κούρεμα» στις υπηρεσίες Πρόνοιας. Σημαίνει ακόμα πιο φτωχούς συνταξιούχους, ακόμα περισσότερα βάσανα για όλο το λαό. Γι' αυτό η υπεράσπιση της περιουσίας των Ταμείων τίθεται σήμερα επιτακτικά. Οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να το αφήσουν να περάσει. Απαιτείται κινητοποίηση και αγώνας να αποτραπεί η νέα ληστεία των Ταμείων, να αποτραπεί η νέα επέλαση στις συντάξεις που βρίσκεται επί θύραις.

Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι και μέσα από αυτό το διαρκές έγκλημα που συντελείται σε βάρος των αποθεματικών των Ταμείων, πρέπει να σκεφτούν και να τοποθετηθούν ευρύτερα για το ζήτημα της Κοινωνικής Ασφάλισης. Για το ποια οικονομία και ποια κοινωνία μπορεί να τους εξασφαλίσει πραγματικά αξιοπρεπείς συντάξεις, δωρεάν δημόσιες και σύγχρονες υπηρεσίες Υγείας. Ποια οικονομία μπορεί να τους εξασφαλίσει ότι οι κόποι μιας ζωής δε θα γίνονται βορά στο χρηματιστήριο, οι εισφορές τους δε θα χρηματοδοτούν τους καπιταλιστές, για να αποκτούν εργοστάσια τράπεζες και καράβια. Μια τέτοια οικονομία, μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Εγινε πραγματικότητα στις χώρες του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε. Μπορεί να γίνει πραγματικότητα μέσα στη Λαϊκή Οικονομία με Λαϊκή Εξουσία, με τα συγκεντρωμένα και βασικά μέσα παραγωγής στα χέρια του λαού, όταν ο ιδρώτας του δε θα πηγαίνει στράφι, δε θα γίνεται χλιδή και παρασιτισμός για τους καπιταλιστές. Με αξιοποίηση όλων των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας, με κεντρικό σχεδιασμό και εργατικό έλεγχο, εξοπλισμένοι με την εμπειρία των σοσιαλιστικών χωρών και η Κοινωνική Ασφάλιση μπορεί να είναι και πραγματικά «κοινωνική» και «ασφάλιση». Να έχει δηλαδή, στο κέντρο της προσοχής της, την προστασία και φροντίδα του εργαζόμενου ανθρώπου, τον άνθρωπο - δημιουργό.

Με αφορμή τις τεράστιες δυσκολίες και τις αντιθέσεις για διαχείριση του κρατικού χρέους στην Ευρωζώνη, που είναι δυσκολίες διαχείρισης της βαθιάς και συγχρονισμένης οικονομικής κρίσης του καπιταλισμού στην ΕΕ, και διεθνώς, αλλά και με αφορμή την απόφαση των Συνόδων ΕΕ και Ευρωζώνης για το χρέος, αποφασίστηκε η εγκατάσταση μόνιμων «εμπειρογνωμόνων - ελεγκτών» εφαρμογής του προγράμματος των αντιδραστικών αναδιαρθρώσεων. Ετσι, η αστική προπαγάνδα προβάλλει έντονα το ζήτημα της μειωμένης εθνικής κυριαρχίας και της εκχώρησης κυριαρχικών δικαιωμάτων στην ΕΕ. Λένε, μάλιστα, ότι εκχωρούνται στη Γερμανία, επειδή η Α.Μέρκελ επέμενε σ' αυτό. Ταυτόχρονα, η Α. Μέρκελ συνόδευε αυτή την «επιμονή της» με την επιμονή ότι κάνουμε τα πάντα για να ορθοποδήσει η ελληνική οικονομία, δηλαδή να σωθεί ο καπιταλισμός στην Ελλάδα. Η απόφαση της Συνόδου Κορυφής της Ευρωζώνης αναφέρει ότι οι «εμπειρογνώμονες» έρχονται μετά από αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης. Η κυβέρνηση λέει ότι αυτοί μόνο συμβουλεύουν. Η κυβέρνηση αποφασίζει. Ολα αυτά, όπως και η πολεμική περί εκχώρησης κυριαρχικών δικαιωμάτων από κάποιες αστικές δυνάμεις είναι αποπροσανατολιστικά, ανούσια. Οχι, γιατί δεν είναι πρόβλημα υπαρκτό. Οχι, γιατί δεν υπάρχουν και ποσοτικά νέες εκχωρήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά απ' τη στιγμή που η καπιταλιστική Ελλάδα είναι ενσωματωμένη στο ιμπεριαλιστικό σύστημα, και ιστορικά και σήμερα, η αστική τάξη εκχωρεί κυριαρχικά δικαιώματα. Βεβαίως, άλλοτε τα εκχωρεί με καλύτερους ή χειρότερους όρους γι' αυτήν, όμως είναι επιλογή της και δεν έχει να κάνει με στάση υποτέλειας. Αλλωστε, να τη σώσουν θέλουν. Επομένως, είναι συνειδητή επιλογή. Μόνο η εργατική εξουσία, ο λαός, σε συνθήκες που θα έχουν καταργηθεί οι καπιταλιστές και θα έχουν κοινωνικοποιηθεί τα μονοπώλια, μπορούν να υπερασπίσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα.

Σχετικά με το συγκεκριμένο των μόνιμων «εμπειρογνωμόνων», υπάρχει ιστορικό προηγούμενο με το «Σχέδιο Μάρσαλ» και τους Αμερικανούς «εμπειρογνώμονες». Αυτήν την ιστορική πείρα παρουσιάζουμε, ακριβώς γιατί και τότε το εγχείρημα αποσκοπούσε στη σωτηρία, στη σταθεροποίηση και ενίσχυση του καπιταλισμού στην Ελλάδα. Και τότε υπήρχαν φωνές μερίδας των αστών περί απώλειας κυριαρχικών δικαιωμάτων. Οπως και τώρα με τις αποφάσεις για τη διαχείριση του κρατικού χρέους.

Ας το παρακολουθήσουμε μέσα από τα αποσπάσματα άρθρου στην ΚΟΜΕΠ, τ.5/2007, της Ελένης Μπέλλου, μέλους του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ.

Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Καθημερινή» ο Τζέιμς Γουόρεν, ηγετικό στέλεχος της αμερικανικής οικονομικής αποστολής που υλοποίησε το «Σχέδιο Marschall» στην Ελλάδα, λέει τα εξής: «Οταν ήρθε η αμερικάνικη αποστολή [...] κατέληξαν με την κυβέρνηση Τσαλδάρη σε μια πολύ αυστηρή συμφωνία, πολλές πτυχές της οποίας αποτελούσαν σαφή παρέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδας. Μπορεί κάλλιστα να πει κανείς ότι επρόκειτο όχι για απλή παρέμβαση, αλλά για επέμβαση στην εθνική κυριαρχία της χώρας. Προσωπικά πιστεύω ότι επρόκειτο για μια πολύ έξυπνη και επιτυχή κίνηση από την πλευρά των Ελλήνων ιθυνόντων. Ηταν μια μικρή ομάδα Ελλήνων πατριωτών - και δε χρησιμοποιώ τη λέξη τυχαία - που τόλμησαν να κάνουν βήματα που θα απέτρεπαν την καταστροφή της χώρας τους, η οποία κινδύνευε να εξελιχθεί σε Αλβανία ή Βουλγαρία. Η επιτυχία ήταν ότι έφεραν τους Αμερικανούς, όχι απλά ως συμβούλους, αλλά ως ελεγκτές και υπεύθυνους των αποφάσεων. Για τα επόμενα χρόνια η Ελλάδα έπρεπε να καταπιεί την περηφάνια της και να αποδεχτεί ευρείες παρεμβάσεις. Αυτό ήταν το πνεύμα της συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών. [...] Γιατί, η Ελλάδα βρισκόταν σε ένα στρατηγικό σημείο. Και παρέμεινε στρατηγικά σημαντική έως το 1989 όταν κατέρρευσε η Σοβιετική Ενωση»¹.

Αναφερόμενος σε ορισμένες αντιδράσεις που προκάλεσε η υλοποίηση του «Σχεδίου Marschall» στην Ελλάδα, διευκρινίζει ότι:

«Υπήρχε ένας Αμερικανός και ένας Ελληνας ειδικός στον κάθε τομέα, όπως π.χ. στη γεωργία, την ύδρευση κ.ά. Ο Αμερικανός, που είχε και τα χρήματα, θεωρούσε ότι έπρεπε να υλοποιηθεί ένα έργο, αλλά μερικές φορές ο Ελληνας δεν μπορούσε να πάρει το "πράσινο φως" από το υπουργείο του, λόγω της γραφειοκρατικής κωλυσιεργίας. Τελικά, η απόφαση υλοποιείτο μετά την παρέμβαση του Αμερικανού αξιωματούχου. Μερικές φορές γινόταν και το αντίθετο». Και παραδέχεται ότι οι Αμερικανοί έμειναν περισσότερο και έκαναν «επεμβάσεις, όχι απλά παρεμβάσεις», ότι «αρκετές φορές λειτουργούσαν ως ταύροι εν υαλοπωλείω», αλλά τελικά μετρούν τα αποτελέσματα.

Ο κ. Κ. Μητσοτάκης, που ως πολιτικός υπηρέτησε με συνέπεια το καπιταλιστικό σύστημα, ανεξάρτητα από την εκάστοτε θέση του στο αστικό πολιτικό σύστημα, θεωρεί ως «βέβαιο ότι αν η Ελλάδα δεν είχε τη βοήθεια του "Σχεδίου Marschall" και του δόγματος Τρούμαν ο εμφύλιος πόλεμος θα είχε χαθεί», γι' αυτό η Ελλάδα χρωστά δυο φορές την (καπιταλιστική) σωτηρία της στις ΗΠΑ. Ισχυρίζεται ότι όσοι έζησαν την εποχή εκείνη γνωρίζουν ότι «η βεβαιότητα του αποτελέσματος ήταν κάθε άλλο παρά δεδομένη. Υπήρξαν στιγμές στη διάρκεια του εμφυλίου που το κράτος κλονίστηκε, πολλοί λιποψύχησαν και ήσαν έτοιμοι να εγκαταλείψουν τον αγώνα».

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σχετική αρθρογραφία του τελευταίου πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Charles Ries, ο οποίος δήλωσε ότι: «Πολλοί Ελληνες σήμερα περιγράφουν τον Αμερικανό πρέσβη Τζον Ε. Πιουριφόι (1950 - 1953) ως ένα είδος Ρωμαίου πραίτορα», ενώ στην πραγματικότητα ενδιαφερόταν «να διασφαλίσει ότι τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων θα έπιαναν τόπο»². Υποστήριξε ακόμη ότι χάρη στο «Σχέδιο Marschall» η βιομηχανική παραγωγή της Ελλάδας εκτινάχθηκε στα ύψη μετά τον πόλεμο, ότι γι' αυτήν την εκτίναξη χρειάστηκαν μόνο λίγα χρόνια και όχι δεκαετίες.

Ακολούθησε στις 12 Ιουλίου 1947 η ειδική διάσκεψη (συγκλήθηκε από τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία) του Παρισιού, στην οποία πήραν μέρος 16 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Στη διάσκεψη ιδρύθηκε η Επιτροπή Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας, που αργότερα εξελίχθηκε σε μόνιμο οργανισμό με την επωνυμία Οργανισμός Οικονομικής Ευρωπαϊκής Συνεργασίας (OEEC). Το Μάρτη του 1948 ψηφίστηκε στις ΗΠΑ ο νόμος Περί εξωτερικής βοήθειας, ο οποίος προέβλεπε 4ετές πρόγραμμα βοήθειας προς τις παραπάνω ευρωπαϊκές χώρες. Για τη διαχείριση του προγράμματος ιδρύθηκε η Διοίκηση Οικονομικής Συνεργασίας - ΔΟΣ (Economic Cooperation Administration- ECA). Επικεφαλής της ΔΟΣ διορίστηκε ο Paul Hoffman, ο οποίος προσδιόρισε την ουσία του «Σχεδίου Marschall» ως εξής: Το έργο μας είναι η αποκατάσταση.

Κατά το οικονομικό έτος 1951-52, κατά τη διάρκεια του αμερικανικού ιμπεριαλιστικού πολέμου εναντίον της Κορέας, αναπροσαρμόστηκαν οι στόχοι της «αμερικανικής βοήθειας» στην Ευρώπη, με σχεδόν αποκλειστικό στόχο το στρατιωτικό τομέα.⁵

Εκείνη την περίοδο, υπήρξε αποκαλυπτική, ως προς τους στόχους του «Σχεδίου Marschall», η τοποθέτηση του τότε καθηγητή Αγγελου Αγγελόπουλου⁶:

«Οι βαθύτεροι λόγοι της βοήθειας αυτής είναι οικονομικοί. Είναι η διατήρηση του σημερινού επιπέδου της απασχολήσεως, είναι η επέκταση της οικονομικής ισχύος της Αμερικής, είναι η αποφυγή της οικονομικής κρίσεως. Υπό τις σημερινές συνθήκες η αμερικανική βοήθεια για την Ευρώπη αποτελεί ζωτική ανάγκη για την αμερικανική οικονομία.Δίχως αυτήν η οικονομική κρίση είναι αναπόφευκτη...». (...)

Αξιοσημείωτη είναι και η μεταγενέστερη εκτίμηση του Γ. Μίρκου, επίτιμου διοικητή της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας:

«Το Σχέδιο (Marschall) από πλευράς "στόχων" και "τεχνικής λειτουργίας" ήταν τέλειο. Κατ' αρχήν, λειτουργούσε με ενιαίο τρόπο και κάλυπτε τρεις στόχους. Βοηθούσε σημαντικά την οικονομία των ΗΠΑ, ενώ παράλληλα προωθούσε προς την ανασυγκρότηση την ευρωπαϊκή οικονομία. Πάνω σ' αυτήν την οικονομική ανάπτυξη του Δυτικού Κόσμου στήριζαν οι ΗΠΑ την εξωτερική, κυρίως αντικομμουνιστική, πολιτική τους. Η Ελλάδα τοποθετούμενη στον ευαίσθητο γεωπολιτικό χώρο της αμυντικής γραμμής των Δυτικών επωφελήθηκε αναμφισβήτητα από την οικονομική βοήθεια του Σχεδίου, άσχετα αν δεν αξιοποίησε πλήρως τη βοήθεια που έλαβε»⁷.

Η αναγγελία της απότομης μεγάλης περικοπής της «αμερικανικής βοήθειας» για το οικονομικό έτος 1952-1953 (από 182 εκατ. δολάρια το προηγούμενο έτος, σε 81,2 εκατ. δολάρια)⁸ προκάλεσε έντονη συζήτηση και αντιπαράθεση στους αστικούς κύκλους ως προς την εξέλιξη της συμβολής αυτών των εισροών στην οικονομική ανασυγκρότηση και την εκβιομηχάνιση της ελληνικής οικονομίας.

Η απότομη περικοπή των αμερικανικών κονδυλίων οδήγησε σε μεγάλη περικοπή των δημοσίων επενδύσεων και περιορισμό της πιστοδότησης των ιδιωτικών, αφού δεν είχαν αναπτυχθεί ακόμη μηχανισμοί και δεν είχε προωθηθεί πολιτική ταχείας εσωτερικής συσσώρευσης. Σε αυτές τις συνθήκες οξύνθηκε η συζήτηση ακόμη και η αστική διαπάλη για το ρόλο της αμερικανικής οικονομικής και πολιτικής παρέμβασης στην Ελλάδα, τη θετική ή αρνητική επίδρασή της στην πορεία εκβιομηχάνισής της.(...)

Στη διετία περικοπής έως και τη λήξη του «Σχεδίου Marschall» για την Ελλάδα, γινόταν όλο και πιο αυστηρή από τους αξιωματούχους των ΗΠΑ η επιβολή όρων και η επιτήρηση χρήσης της αμερικανικής βοήθειας, ενώ εντεινόταν η θεωρητική και πολιτική διαμάχη για τις αιτίες καθυστέρησης της βιομηχανικής ανάπτυξης.

Οξύνθηκε η συζήτηση για τα αίτια της καθυστέρησης του προγράμματος ανασυγκρότησης. Η άμεση ανάμειξη των αξιωματούχων των ΗΠΑ - συμβούλων, εμπειρογνωμόνων, επιτηρητών - στα οικονομικά επιτελεία τροφοδοτούσε το γενικό κλίμα απόδοσης άμεσων πολιτικών ευθυνών στις ΗΠΑ για την πορεία ανασυγκρότησης στην Ελλάδα.

Στην πραγματικότητα, η κατάσταση ήταν πιο σύνθετη. Οσον αφορούσε το σκέλος της «βοήθειας» για την οικονομική ανασυγκρότηση, αρχικά οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ εμφανίστηκαν υπέρ του προσανατολισμού τους προς επενδυτικά έργα αναπτυξιακής υποδομής και λιγότερο σε έργα οικισμού - στέγασης και βραχυπρόθεσμης ανάπτυξης. Στη συνέχεια, ιδίως από το 1950 και ύστερα, η Αμερικανική Αποστολή που χειριζόταν τη βοήθεια του «Σχεδίου Marschall» (ECA) φρόντιζε να διατηρεί αδιάθετο μεγάλο μέρος των δραχμών της βοήθειας. Ετσι, δε μεταφέρονταν στον προϋπολογισμό σημαντικά ποσά από τις δραχμές αυτές. Το αδιάθετο ποσό προοριζόταν σε σημαντική έκταση για να καλύψει μελλοντικά το άνοιγμα των λογαριασμών του Δημοσίου στην Τράπεζα της Ελλάδας και να αποφευχθεί η πληθωριστική έκδοση χαρτονομίσματος⁹.

Είναι χαρακτηριστική η τοποθέτηση του Ξ. Ζολώτα: «...Πλησιάζομεν τα δυο έτη από τότε που ήρχισεν η Αμερικανική βοήθεια βάσει του δόγματος Τρούμαν και συνεχίσθη βάσει του "Σχεδίου Marschall". Πώς είναι ο απολογισμός της περιόδου αυτής ως προς την Ανασυγκρότησιν; Πενιχρότατος. [...] ΠΡΩΤΟΝ. Το προβλεφθέν ποσόν δραχμών διά την κάλυψιν των επιτοπίων εξόδων Ανασυγκροτήσεως αποδεκατίζεται λόγω της προϊούσης αυξήσεως του ελλείμματος του Προϋπολογισμού, οφειλομένης εις την επέκτασιν των στρατιωτικών και προσφυγικών δαπανών. [...] ΤΡΙΤΟΝ. Ανηγγέλθη ότι γίνεται σκέψις το ήμισυ περίπου της εις δολλάρια πιστώσεως διά την προμήθεια κεφαλαιουχικών αγαθών θα διατεθή διά την αγοράν καταναλωτικών ειδών, ίνα εκ του προϊόντος των καλυφθή αντίστοιχον έλλειμμα του Προϋπολογισμού. [...] Εκ παραλλήλου τα δολάρια Ανασυγκροτήσεως επ' ουδενί λόγω πρέπει να επιτραπή να διατίθενται δι' άλλους σκοπούς - ως κάλυψιν ελλειμμάτων του Προϋπολογισμού - εκτός από την Ανασυγκρότησιν. Τα δολάρια αυτά αποτελούν το κεφάλαιον βιωσιμότητος της Ελλάδος και πρέπει να τα διαφυλάξωμεν ως κόρην οφθαλμού»¹⁰.

Σύμφωνα με παρατηρήσεις οικονομολόγων, όπως οι καθηγητές Ξ. Ζολώτας και Αγ. Αγγελόπουλος, το κυβερνητικό σχέδιο βιομηχανικής ανασυγκρότησης δε στηρίχτηκε σε αναλόγων απαιτήσεων τεχνικό κρατικό πρόγραμμα και λειτουργικές προϋποθέσεις, με αποτέλεσμα να μην πραγματοποιηθεί η κύρια επιδίωξη του προγράμματος ανασυγκρότησης, δηλαδή η δημιουργία των βασικών βιομηχανιών που προέβλεπε.

Η σύνταξη του περιοδικού «Νέα Οικονομία» (ιδρυτής Αγγ. Αγγελόπουλος) υποστήριζε ότι «στην πραγματικότητα το κριτήριο που επικράτησε κατά τα πρώτα χρόνια κατά την επιλογή των έργων ήταν η μεγαλύτερη ευκολία πραγματοποίησης, που στην ουσία σήμαινε να δαπανάται η βοήθεια οπωσδήποτε για να μη μείνει αχρησιμοποίητη»¹¹. Χαρακτήριζε δε την οικονομική άνθηση των τριών πρώτων χρόνων του «Σχεδίου Marschall» (που βελτίωνε προσωρινά την κατάσταση από την άποψη της απασχόλησης, χωρίς όμως να συμβάλλει ουσιαστικά στην οικονομική ανάπτυξη) ως προϊόν μιας σπατάλης πόρων, από την οποία επωφελήθηκαν ορισμένες τάξεις και όχι η εθνική οικονομία ως σύνολο(...).

Ο Γεώργιος Μίρκος, επίτιμος διοικητής της Εθνικής Τράπεζας, αναφέρει ότι η Ελλάδα τοποθετούμενη στον ευαίσθητο γεωπολιτικό χώρο της αμυντικής γραμμής των Δυτικών επωφελήθηκε αναμφισβήτητα από την οικονομική βοήθεια του «Σχεδίου Marschall», άσχετα αν δεν αξιοποίησε πλήρως τη βοήθεια που έλαβε(...).¹²

Σε αυτό το έδαφος αναπτύχθηκε η αστική θεωρητική και πολιτική διαμάχη για τις αναλογίες μεταξύ σταθεροποίησης και ανάπτυξης, γεωργίας και βιομηχανίας, εκσυγχρονισμού και επέκτασης παλαιών βιομηχανικών μονάδων και δημιουργίας νέων μονάδων, παραδοσιακών κλάδων της μεταποίησης και νέων βιομηχανικών κλάδων με αξιοποίηση εγχώριων πρώτων υλών κλπ.

Η διαπάλη οξύνθηκε με την Εκθεση¹³ που υπέβαλε ο καθηγητής (και τέως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος) Κυριάκος Βαρβαρέσος στην κυβέρνηση Ν. Πλαστήρα, στις αρχές του 1952.

Ο Κ. Βαρβαρέσος τάχθηκε με άκρα επιφύλαξη «εις την χρηματοδότησιν νέων επενδύσεων εις την βιομηχανίαν». Τάχθηκε υπέρ της ανάγκης να υποβληθεί κάθε πρόταση και κάθε σχέδιο σε ενδελεχή και εξονυχιστική έρευνα.

Η άποψή του για το πρόγραμμα βιομηχανικής ανάπτυξης έτεινε προς τον αποκλεισμό της κρατικής παρέμβασης για την παραγωγή αλουμινίου, αζώτου ή σιδήρου, παρά την ύπαρξη ορυκτού και εργατικού δυναμικού, γιατί θεωρούσε ότι η στενότητα της εσωτερικής αγοράς, θα καθιστούσε μη συμφέρουσα οικονομικώς την παραγωγή. Ακόμα, υποστήριξε ότι το κράτος έπρεπε να προσανατολιστεί στην αποκατάσταση της νομισματικής και οικονομικής σταθερότητας και να αφήσει στο ιδιωτικό κεφάλαιο την εκδήλωση ενδιαφέροντος για ανάλογες βιομηχανίες. Θεωρούσε ότι η ανάπτυξη της γεωργίας έπρεπε να αποτελέσει την κύρια επιδίωξη ενός προγράμματος ανασυγκρότησης. Ακόμα, προέτρεπε στη χρηματοδότηση ανταγωνιστικών επιχειρήσεων βιομηχανικής παραγωγής ειδών ευρείας κατανάλωσης, επιχειρήσεων που θα συμμετείχαν δι' ιδίων κεφαλαίων στην αύξηση της παραγωγής τους, υπέρ φορολογικών διευκολύνσεων σε βιομηχανίες των οποίων θα κρινόταν συμφέρουσα η ίδρυση.

Η Εκθεση συνάντησε έντονη κριτική¹⁴ και σε ορισμένες περιπτώσεις χαρακτηρίστηκε και ως παρέμβαση των ΗΠΑ.

Μια προσεκτική μελέτη της Εκθεσης του Κ. Βαρβαρέσου και των προηγούμενων προτάσεών του, αποφορτισμένη από το κλίμα της πολιτικής αντιπαράθεσης της εποχής, δίνει τη δυνατότητα να κατανοηθεί καλύτερα το σκεπτικό, η αφετηρία των προτάσεων του συγγραφέα της, αλλά και της αστικής αντιπαράθεσης εκείνης της εποχής.

Ο Κ. Βαρβαρέσος (...) θεωρούσε ως πηγή της νομισματικής ανισορροπίας (πληθωρισμός, μαύρη αγορά) την ανισορροπία μεταξύ Δημοσιονομικής - Πιστωτικής - Τιμολογιακής πολιτικής, που οδηγούσε σε μεγάλα δημόσια ελλείμματα, φοροδιαφυγή και αισχροκέρδεια. Και από αυτή την οπτική, ο δηλωμένος αντικομμουνιστής, έκανε κριτική τόσο στην πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων, όσο και στη βρετανική παρέμβαση, ότι όξυναν τις κοινωνικές αντιθέσεις. (...)

Ο Βαρβαρέσος είχε στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, όπως και με το Ην. Βασίλειο, οι οποίοι ενισχύθηκαν όντας αντιπρόσωπος της Ελλάδας στους διεθνείς οργανισμούς. Κατοικούσε μόνιμα στις ΗΠΑ, όταν η κυβέρνηση Πλαστήρα του ζήτησε Εκθεση επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδας. Ο ίδιος υπήρξε πηγή πληροφοριών των ΗΠΑ σχετικά με την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας και στήριγμά τους, όχι όμως με τη λογική της «εθνικής μειοδοσίας». Είχε ιστορικό διαπραγμάτευσης των «ελληνικών» συμφερόντων στις διεθνείς οικονομικές ενώσεις, όπως στην UNRA και τη Διεθνή Τράπεζα.

Η Εκθεση Βαρβαρέσου πυροδότησε την αντίληψη για τις πρωταρχικές ευθύνες του ξένου παράγοντα στη βιομηχανική καθυστέρηση της Ελλάδας.(...)

Τόσο εκ μέρους των ΗΠΑ όσο και του σημαντικότερου τμήματος της αστικής τάξης στην Ελλάδα, το «Σχέδιο Marschall» προβλήθηκε ως σωτήριο μέσο για την «εθνική» οικονομία και ανάπτυξη της Ελλάδας, υπεράνω της ταξικής της διάρθρωσης και των εσωτερικών καπιταλιστικών αντιθέσεών της.

1. Εφημερίδα «Καθημερινή», 17 Ιουνίου 2007.

2. Εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», 2 Ιουνίου 2007.

4 Εφημερίδα «Εστία», 11 Ιουνίου 2007.

5 Βιβλιογραφικά βλέπε: Τράπεζα της Ελλάδος: «Τα πρώτα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ. 346-349. Γεωργίου Μίρκου: «Η οικονομική διάσταση του δόγματος Truman και του "Σχεδίου Marschall" στην Ελλάδα», στην έκδοση του υπουργείου Εξωτερικών - Καστανιώτη «Η Ελλάδα στο μεταίχμιο ενός νέου κόσμου», τόμος Α΄, σελ. 60-63.

6 Περιοδικό «Νέα Οικονομία», τόμος 1947-1948, σελ. 73 (τεύχος Δεκεμβρίου 1947), άρθρο του Α. Αγγελόπουλου: «Γιατί η Αμερική θέλει να βοηθήσει την Ευρώπη».

7 Γεώργιος Μίρκος: «Η οικονομική διάσταση του δόγματος Truman και του "Σχεδίου Marschall" στην Ελλάδα», στην έκδοση του υπουργείου Εξωτερικών - Καστανιώτη «Η Ελλάδα στο μεταίχμιο ενός νέου κόσμου», σελ. 60-61.

8 Τράπεζα της Ελλάδος: «Τα πρώτα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ. 286.

9 Την τακτική αυτή, να μένει στείρο ένα μέρος των εισπράξεων σε εθνικό νόμισμα που αντιστοιχούσαν στην αμερικανική βοήθεια, τη χρησιμοποιούσε γενικώς η ECA στις ευρωπαϊκές χώρες που έπαιρναν βοήθεια του «Σχεδίου Marschall» ως μέσο αποπληθωριστικής πολιτικής, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να φέρει αντιπερισπασμό σε τυχόν πληθωριστική έκδοση χαρτονομίσματος για την κάλυψη ελλειμμάτων του προϋπολογισμού ή τη χρηματοδότηση της οικονομίας.

Τράπεζα της Ελλάδος: «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ. 293-294.

Βλέπε, Ξ. Ζολώτα: «Νομισματικό πρόβλημα και ελληνική οικονομία», Αθήνα 1950, σελ. 36.

10 Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», 8 Ιανουαρίου 1949, άρθρο του Ξ. Ζολώτα :«Προοπτική ανασυγκροτήσεως», περιοδικό ΑΝΤΑΙΟΣ, τόμος 1948-1949, σελ. 263 (ή τεύχος 5-6, συμπληρωματικό του έτους 1948).

11 «Νέα Οικονομία», «Το τέλος του Σχεδίου Μάρσαλλ», τεύχος Αυγούστου 1952, σελ. 337-338.

12 Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδος: «Η Ελλάδα στο μεταίχμιο ενός νέου κόσμου», τόμος πρώτος, εκδόσεις «Καστανιώτη», σελ. 61.

13 Η Εκθεση περιελάμβανε και ένα εμπιστευτικό τμήμα, θέμα του οποίου ήταν «Η αναπροσαρμογή της δραχμής», το οποίο δημοσιοποιήθηκε μετά την υποτίμηση της δραχμής το 1953. Συμπεριλαμβάνεται στη σχετικά πρόσφατη έκδοση «Σαββάλας», Κυριάκος Βαρβαρέσος: «Εκθεσις επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδος».

14 Βλέπε: «Νέα Οικονομία», τόμος 1952, τεύχος Φεβρουαρίου, σελ. 49-52.

«Το ΟΧΙ του λαού το 1940, που εξελίχθηκε σε παλλαϊκή και ένοπλη αντίσταση από τις γραμμές του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ κατά της τριπλής Κατοχής, με καθοδηγητή και κύριο αιμοδότη το ΚΚΕ, αποδεικνύει ότι όταν ο λαός οργανωθεί και συνειδητά παλέψει για το δίκιο του, γίνεται πανίσχυρος και ικανός να αντιμετωπίσει κάθε εχθρό του.

Το ΚΚΕ και πάλι σαλπίζει κάλεσμα λαϊκής συμμαχίας και αντεπίθεσης. Ο θανάσιμος εχθρός για το λαό είναι τα μονοπώλια, η εξουσία τους, τα κόμματα και οι οργανισμοί που τους υπηρετούν. Πατριωτισμός για τους εργαζόμενους είναι να σωθεί ο λαός, όχι τα μονοπώλια, η ΕΕ και ο ξεπερασμένος καπιταλισμός, που μόνο φτώχεια, κρίσεις, χρεοκοπία και πολέμους φέρνουν στους λαούς.

Ο μόνος δρόμος, για να βάλει ο λαός τέλος στις βάρβαρες θυσίες και στα μνημόνια που του επιβάλλουν, να κατακτήσει τα σύγχρονα δικαιώματά του και να προστατεύσει τη χώρα από τις ιμπεριαλιστικές επιβουλές και πολέμους, είναι ένας και μοναδικός: Να παλέψει για τη δική του εξουσία, να γίνει αφεντικό στον πλούτο που παράγει, μετατρέποντας τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις και το φυσικό πλούτο σε λαϊκή περιουσία, αποδεσμεύοντας τη χώρα από τις λυκοσυμμαχίες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Ετσι μπορεί, από θέση ισχύος, να διαγράψει το κρατικό χρέος προς τα μονοπώλια, να υπερασπίσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, να αναπτύξει όλες τις παραγωγικές δυνατότητες για την κάλυψη των σύγχρονων λαϊκών αναγκών.

Καμία εμπιστοσύνη δεν πρέπει να έχει ο λαός απέναντι στην αστική τάξη και τα κόμματά της. Ο δικός τους, ο αστικός, πατριωτισμός αφορά αποκλειστικά και μόνο την προστασία των συμφερόντων τους, της εξουσίας και του εκμεταλλευτικού τους συστήματος. Σήμερα θυσιάζουν τα δικαιώματα του λαού, παίρνουν τα πιο βάρβαρα μέτρα εναντίον του, προκειμένου να προστατευθεί η κερδοφορία των επιχειρηματικών ομίλων, η Ευρωζώνη και η ΕΕ. Τα αστικά κόμματα έκαναν πάντα τα ίδια σε βάρος του λαού. Το 1941 - 1944 ή εγκατέλειψαν το λαό στο έλεος των κατακτητών, καταφεύγοντας μαζί με τον κρατικό χρυσό στους Αγγλους, ή συνεργάστηκαν ανοιχτά με τους Γερμανοϊταλούς και Βούλγαρους κατακτητές.

Οι θυσίες του αγώνα, ο μαζικός ηρωισμός, ανοίγουν το δρόμο για τη νίκη απέναντι στις οδυνηρές συνέπειες της υποταγής. Συμπόρευση με το ΚΚΕ, όλοι στον αγώνα, για τη λαϊκή συμμαχία της αντεπίθεσης και της ανατροπής. Κάτω η κυβέρνηση και τα κόμματα της πλουτοκρατίας. Νόμος είναι το δίκιο του λαού και η λύση είναι η δική του εξουσία, η ανάπτυξη προς όφελός του».

ριζοσπαστης

Η σύγκρουση μπορεί, στον ένα ή άλλο βαθμό, να «αγκαλιάσει» ολόκληρη την περιοχή (Ανατολική Μεσόγειο, Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική, Περσικό Κόλπο, Βαλκάνια, Κασπία).

Σε διαφορετική περίπτωση, αυτός ο φυσικός πλούτος θα συνεχίσει να αποτελεί το «μήλον της Εριδος» ανάμεσα στα μονοπώλια και στα καπιταλιστικά κράτη, που διαγκωνίζονται για τον έλεγχο και την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών, χωρίς να διστάζουν, για την εξασφάλιση των κερδών τους, να αιματοκυλούν τους λαούς, να καταστρέφουν το περιβάλλον, την ώρα που ο λαός θα πληρώνει πανάκριβα το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, την ενέργεια.

Από την άλλη, στην περιοχή παρεμβαίνουν έντονα η Κίνα, και ιδιαίτερα η Ρωσία, αλλού σε ανταγωνιστική σχέση με τις ΗΠΑ (π.χ. Συρία) και αλλού σε συμπόρευση μαζί τους (π.χ. αξιοποίηση κοιτασμάτων Κύπρου). Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί η διακριτή, σε σχέση με τις ΗΠΑ, δραστηριότητα της Βρετανίας (π.χ. εκμετάλλευση κοιτασμάτων στο Β. Ιράκ σε συνεργασία με τουρκικούς ομίλους) και η συμμετοχή της και στην ενεργειακή συμφωνία της Κύπρου.

Η Τουρκία αναπτύσσει αντιφατικές σχέσεις ανταγωνισμού και συνεργασίας τόσο με την Αίγυπτο (προσδιορισμός ΑΟΖ, ενεργειακή συνεργασία), όσο και με το Ιράν (Κουρδικό Ζήτημα, συμμετοχή Τουρκίας στην αντιπυραυλική ασπίδα των ΗΠΑ - ΝΑΤΟ). Αξιοποιεί το Παλαιστινιακό, για να αμφισβητήσει τις ΑΟΖ Ισραήλ - Κύπρου. Στην κατεύθυνση αμφισβήτησης της ΑΟΖ με το Ισραήλ κινείται και ο Λίβανος. Η Τουρκία επιχειρεί μια σύνθετη διαπραγμάτευση σε πολλά θέματα, για να διασφαλίσει τα κυριότερα, δίνοντας σ' αυτήν τη συγκυρία προτεραιότητα στο Κουρδικό και στην ΑΟΖ της Μεσογείου.

Το ΚΚΕ έχει καταδικάσει τόσο την επιθετικότητα της Τουρκίας και τις ελληνοτουρκικές συμφωνίες που υπηρετούν τα συμφέροντα των αστικών τάξεων, όσο και τις πολιτικο-στρατιωτικές συμφωνίες της ελληνικής κυβέρνησης με το Ισραήλ και προειδοποιεί το λαό πως η ένταξη στη μια ή στην άλλη συμμαχία, που κινείται στο έδαφος των μονοπωλιακών συμφερόντων, έχει μεγάλους κινδύνους, μπορεί να οδηγήσει όχι μόνον σε σκληρές ενδοϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις, αλλά ακόμη και σε «θερμά επεισόδια» και πιο γενικευμένες πολεμικές αναμετρήσεις, που θα φέρουν μεγάλες καταστροφές για να διευκολυνθεί η επέμβαση, η «επιδιαιτησία» των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ, της ΕΕ, μ' όποια ομπρέλα κι αν αυτή εμφανίζεται. Κι αυτό αφορά τόσο την προώθηση συμβιβαστικού «πακέτου» για το Αιγαίο που θα προβλέπει παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και συνεκμετάλλευση των πηγών του πλούτου, όσο και την προώθηση σχεδίου (τύπου Ανάν) που δε θα εξασφαλίζει τα δικαιώματα της Κύπρου, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

Η Κύπρος, η Παλαιστίνη, ο Λίβανος, η Ελλάδα, κι όλες οι άλλες χώρες της περιοχής έχουν δικαίωμα να αξιοποιούν, να εκμεταλλεύονται τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ), σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι υπόθεση των λαών, ο πλούτος να αξιοποιηθεί για τα δικά τους συμφέροντα.

Ταυτόχρονα, επισημαίνουμε πως η προσέγγιση που παρατηρείται με το Ισραήλ, όπως και οι διεργασίες για άξονα Ισραήλ - Ελλάδας - Κύπρου περικλείουν κινδύνους για μεγαλύτερη εμπλοκή της Ελλάδας και της Κύπρου στο κουβάρι των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων.

Το Ισραήλ και βέβαια οι ΗΠΑ δεν αποτελούν «στηρίγματα» των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου. Αξιοποιούν τις ενεργειακές επενδύσεις σαν μοχλό, για να επιβληθεί το νέο «σχέδιο Ανάν», όπως φαίνεται κι από τη θέση «να μοιραστούν οι πηγές ενέργειας του νησιού ισόνομα στο πλαίσιο συνολικής λύσης του Κυπριακού».

Η αναζήτηση προστασίας κάτω από την «ομπρέλα» της τουρκικής αστικής τάξης όχι μόνο δεν εξασφαλίζει τα λαϊκά δικαιώματα, αλλά ισχυροποιεί μια δύναμη που είναι αντίπαλος στα λαϊκά συμφέροντα, συνδεδεμένη με την προώθηση των Αμερικανο - ΝΑΤΟικών συμφερόντων στην περιοχή κι αυτό αφορά και το Παλαιστινιακό πρόβλημα.

Το ΚΚΕ υποστηρίζει το δίκιο και την πάλη του παλαιστινιακού λαού, παίρνει πολύμορφες πρωτοβουλίες, αναδεικνύοντας το αίτημα για απομάκρυνση των κατοχικών ισραηλινών δυνάμεων, για αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους ως πλήρους μέλους του ΟΗΕ, στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Ο λαός μας δεν πρέπει να έχει καμία εμπιστοσύνη στις αστικές δυνάμεις και στους εκπροσώπους τους, στις κυβερνήσεις τους, δεν πρέπει να αποδεχθεί να θυσιαστεί για τα συμφέροντα της πλουτοκρατίας και να συντριβεί μέσα στους ανταγωνισμούς των μονοπωλιακών ομίλων, των αστικών κυβερνήσεων και των ιμπεριαλιστικών αξόνων και αντιαξόνων. Ο λαός μας έχει ιστορική υποχρέωση να αγωνιστεί ενάντια στο εκμεταλλευτικό σύστημα, ενάντια στον πόλεμο και να απαιτήσει τον απεγκλωβισμό από τα ιμπεριαλιστικά σχέδια, με λαϊκή συμμαχία, για μια άλλη εργατική - λαϊκή εξουσία, να αποδεσμευτεί η χώρα από τους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Η υπεράσπιση των συνόρων, των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας μας για την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα δεν έχει καμία σχέση με την υπεράσπιση των σχεδίων του ενός ή άλλου ιμπεριαλιστικού πόλου, της κερδοφορίας της μιας ή άλλης μονοπωλιακής επιχείρησης, αλλά είναι αναπόσπαστη με την πάλη για ριζοσπαστικές αλλαγές, για την ανατροπή της εξουσίας του κεφαλαίου.

ΑΘΗΝΑ 21/9/2011

ΤΟ ΠΓ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ

Σύμφωνα με πληροφορίες του «Ρ», το 2012 οι δαπάνες των κεντρικών υπηρεσιών του υπουργείου Υγείας θα είναι μειωμένες κατά 300 εκ. ευρώ σε σχέση με το 2011. Προβλέπεται να διαμορφωθούν σε 5,3 δισ. ευρώ έναντι 5,6 δισ. ευρώ το 2011. Πρόκειται για μια μείωση που θα προέλθει από όλους τους κωδικούς. Δηλαδή από πολλές υπηρεσίες. Ηδη, χτες σε σύσκεψη εποπτευομένων φορέων του υπουργείου Υγείας - όπως το ΚΕΘΕΑ, ο ΟΚΑΝΑ, οι δομές ψυχιατρικής αποασυλοποίησης - τους ζητήθηκε να παραδώσουν καταλόγους με 10% του προσωπικού για «εργασιακή εφεδρεία». Πρόκειται για μια δραματική εξέλιξη όταν οργανισμοί όπως το ΚΕΘΕΑ, έχουν να κάνουν προσλήψεις για περισσότερα από τρία χρόνια.

Μάλιστα, οι νέες περικοπές έρχονται, όταν στον προϋπολογισμό του 2011 είχαν εγγραφεί 6,7 δισ. ευρώ, που τελικά κατέληξαν στα 5,6 δισ. ευρώ, και όταν οι καταγεγραμμένες πληρωμές για το 2009 ήταν 6,9 δισ. ευρώ! Το τσεκούρι στις δαπάνες θα έχει οδυνηρές επιπτώσεις στη νοσηλεία των αρρώστων καθώς οι λειτουργικές δαπάνες στα δημόσια νοσοκομεία θα μειωθούν 2,25 δισ. ευρώ από 2,35 δισ. ευρώ το 2011.

Τις δραματικές περικοπές στο χώρο της Υγείας και της Πρόνοιας έχει αποτιμήσει το Ιδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), το οποίο σε μελέτη του προβλέπει, μεταξύ των άλλων, τα εξής:

Η νοσοκομειακή φαρμακευτική δαπάνη, ως αποτέλεσμα διαφόρων παρεμβάσεων, θα μειωθεί σε 662,7 εκ. ευρώ το 2012, έναντι 828,7 εκ. το 2011 και 1,08 δισ, ευρώ το 2010. Οι εργαζόμενοι στα δημόσια νοσοκομεία θα χάσουν - όπως και το 2011- 460,6 εκ. ευρώ απ' το «κούρεμα» των μισθών. Θα «εξοικονομηθούν» 85 εκ. ευρώ απ' τις συνταξιοδοτήσεις. Δηλαδή, θα φύγουν με συνταξιοδότηση τόσοι εργαζόμενοι που θα στοίχιζαν, αν συνέχιζαν ή αν προσλαμβάνονταν άλλοι 85 εκ. ευρώ. Ομως, όπως έλεγε έγκυρη πηγή στο «Ρ», το 2012 δεν θα γίνει καμία πρόσληψη στα δημόσια νοσοκομεία. Με την καθιέρωση της λεγόμενης αρνητικής λίστας φαρμάκων - δηλαδή εκείνων που θα συνταγογραφούνται αλλά δεν καλύπτονται απ' τα ταμεία και εφόσον ισχύσει ο ίδιος τρόπος συνταγογράφησης - οι ασφαλισμένοι θα πληρώσουν 176 εκ. ευρώ. Δηλαδή 44 εκ. ευρώ περισσότερα από ό,τι πλήρωσαν το 2011. Ετσι, σύμφωνα με τον ΙΟΒΕ, το 2012, η φαρμακευτική δαπάνη των ασφαλιστικών ταμείων θα μειωθεί σε 2 δισ. ευρώ έναντι 4,3 δισ. ευρώ το 2010 και 3,3 δισ. το 2011.

Οι περικοπές αυτές είναι συνυφασμένες με άγρια χαράτσια, ενόψει της λειτουργίας του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ), που θα συντάξει ένα ελάχιστο πακέτο παροχής υπηρεσιών Υγείας.

Ομως και αυτό το ελάχιστο πακέτο συνοδεύεται με αιματηρές συμμετοχές στις εξετάσεις των αρρώστων. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων Αθηνά Δρέττα εισηγείται, μεταξύ των άλλων, τα εξής:

Ολοι οι ασφαλισμένοι θα πληρώνουν 15% συμμετοχή, για όλες τις παρακλινικές εξετάσεις (μικροβιολογικές, βιοχημικές, ανοσολογικές, ακτινολογικές κ.τ.λ.). Μέχρι τώρα συμμετοχή πλήρωναν μόνο οι ασφαλισμένοι του ΟΑΕΕ και του ΟΠΑΔ. Καθιερώνεται συμμετοχή 25% σε κάθε είδους προθέσεις και βοηθητικά θεραπευτικά μέσα, ορθοπεδικά είδη, υγειονομικό υλικό καθώς και αναπνευστικές συσκευές που μέχρι τώρα χορηγούνταν χωρίς συμμετοχή. Μπαίνει όριο στο αναλώσιμο υγειονομικό υλικό για τον διαβήτη (ταινίες μέτρησης, βελόνες κ.τ.λ.) και καθιερώνεται συμμετοχή 10% για τις συσκευές έκχυσης φαρμάκων και τις σκιαγραφικές ουσίες που παρέχονταν χωρίς συμμετοχή. Επίσης, προσδιορίζεται στα 300 ευρώ το μήνα το όριο για τη χορήγηση επιθεμάτων και οστομικών υλικών. Κόβεται η κάλυψη της αποκλειστικής νοσοκόμας στις ιδιωτικές κλινικές και παραμένει μόνο στα δημόσια νοσοκομεία. Καθιερώνεται ποσοστό συμμετοχής 10%, για τα προϊόντα ειδικής διατροφής, που μέχρι τώρα χορηγούνταν χωρίς συμμετοχή και προσδιορίζονται οι παθήσεις στα οποία θα χορηγούνται.

Αυτό αποδεικνύεται με δραματικό τρόπο. Πριν λίγες μέρες, το Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών (ΕΚΕΨΥΕ) έδιωξε 68 συμβασιούχους εργαζόμενους όλων των ειδικοτήτων και έκλεισε ο ξενώνας του Κέντρου στο Αιγάλεω στο όνομα της μείωσης της κρατικής χρηματοδότησης. Οκτώ από τους 13 ενοίκους του αποφασίστηκε να μεταφερθούν στο Δαφνί, άλλοι επέστρεψαν στον ξενώνα βραχείας παραμονής της ψυχιατρικής κλινικής του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» (απ' όπου είχαν μεταφερθεί στο Αιγάλεω), κάποιοι σε οικοτροφείο της ΜΚΟ «ΕΔΡΑ». Δεν αποκλείεται να ακολουθήσει η Λιβαδειά, όπου το ΕΚΕΨΥΕ έχει δύο οικοτροφεία και έχει μειωθεί δραστικά το προσωπικό τους. Είναι βέβαιο ότι πολλές τέτοιες «εταιρείες» μετά τις δραστικές περικοπές θα «ξεφορτωθούν» δομές και εργαζόμενους, στέλνοντας τους ασθενείς πίσω στα ψυχιατρεία. Οι δομές αυτές των ΝΠΙΔ θα συρρικνωθούν, θα λειτουργούν με εθελοντές, θα ζητούν από τις οικογένειες να πληρώνουν.

Με δεδομένο ότι διακηρυγμένος στόχος της κυβέρνησης και της ΕΕ είναι να κλείσουν τα ψυχιατρικά νοσοκομεία μέχρι το 2013, είναι βέβαιο ότι όσοι δεν έχουν οικογένεια και χρήματα για ιδιωτικές δομές θα βρεθούν στο δρόμο.

ριζοσπαστης